Deklaracja ideowa

Szczegóły

Kategoria: Dokumenty

Deklaracja Ideowa Towarzystwa Uniwersytetów Ludowych

1. Ruch polskich uniwersytetów ludowych wyrósł z pięknych tradycji oświeconego pozytywizmu, a jego twórcy należą do elity naszej inteligencji przełomu początku XX wieku. Widzimy wśród nich Aleksandra Świętochowskiego, Ludwika Krzywickiego, Edwarda Abramowskiego, Stefanię Sempołowską, Stefana Żeromskiego, Juliusza Poniatowskiego, Helenę Radlińską, Władysława Orkana, Bolesława Wysłoucha i wielu innych. Cały niemal intelektualny świat tamtego czasu darzył placówki ludowe sympatią i przychylnością. W tym znaczeniu uniwersytety ludowe są owocem polskiej kultury i należą do jej chlubnych osiągnięć.

Pionierskie zasady i metody wychowania i kształcenia oraz koncepcje i cele ideowo-polityczne działalności społecznej zmierzającej do upodmiotowienia chłopów i wsi, sformułowali Ignacy i Zofia Solarzowie. Ich idee w ogólnym ujęciu są po dziś dzień aktualne i inspirujące, przeto z całą konsekwencją dochowują im wierności uniwersytety ludowe i TUL.

2. ?Najważniejszym zadaniem uniwersytetów ? pisał w 1928 roku I. Solarz ? było dotąd i pozostanie na zawsze budzić człowieka, budzić do aktywnego, indywidualnego życia duchowego, do szukania sensu własnego życia, prowadzić do zrozumienia łączności między życiem jednostki a życiem ludzkiej gromady, do wyzwalania wspólnoty w treści życia człowieka przyszłego, do zrozumienia czegoś niezmiennego w historii ludzkości?. Główne więc treści i cele działalności naszego ruchu zawarte są w zasadach etyki społecznej, w tworzeniu wspólnoty i więzi międzyludzkich oraz pielęgnowaniu tradycji i krzewieniu kultury.

Filozofię programową ruchu uniwersytetów ludowych najlepiej ilustrują dwie kolejne wypowiedzi Ignacego Solarza. Pierwsza z nich wyjaśnia personalistyczny, indywidualny cel wychowania człowieka w uniwersytecie ludowym: ?Pomóc człowiekowi myślącemu, aby znalazł swego istnienia cel, swego życia gwiazdę i własną drogę; pomóc człowiekowi, aby wypracowana przezeń idea życia była nie ino w głowie, w widzeniu i rozumieniu, ale przede wszystkim we własnej krwi, w całym uczuciu ? na każdym korku; ... Pomóc człowiekowi, aby znalazł w sobie i wydał z siebie możliwości twórcze?.

Towarzystwo Uniwersytetów Ludowych uważa, że jest to uniwersalna zasada pedagogiki humanistycznej, z którą się identyfikujemy i którą będziemy upowszechniać. Odrzucamy jako niehumanitarną i krótkowzroczną, lansowaną na wzór amerykański ideę, ?edukacji dla kariery? (career education).

Społeczną zaś funkcję wychowania i nauczania zawarł I. Solarz w wypowiedzi, poświęconej programowi uniwersytetu ludowego. Pisał Solarz: ?Naczelną naszą ideą ? było i jest ? wprowadzić masę ludową do czynnej i głównej roli twórczej w nowej historii... Chodzi o wychowanie w masie ludowej zdolności do urzeczywistnienia dojrzałej, wysoce etycznej, zaradnej demokracji... Żeby ludowe rzesze nie pozostawały dalej tylko masą bezwładną prowadzoną przez ?odgórną wolę?, lecz stały się czynnikiem zmieniającym życie świadomą i celową wolą własną, muszą się składać nie z pionków, ale z ludzkich indywidualności, z ludzi, w których obudziło się wewnętrzne życie duchowe, z takich, którzy wiedzą czego chcą, bo wypracowały sobie własne a wielkie światło życia i znalazły w nim siłę swojej woli?.

Idee wychowawcze Ignacego Solarza były echem ówczesnych poglądów pedagogicznych, które i dzisiaj nie straciły aktualności. Wówczas tenże Solarz mówił: ?Nie zmienimy radykalnie ustroju społecznego, jeżeli nie zmienimy duszy człowieka?.

Towarzystwo Uniwersytetów Ludowych zalicza do swego dziedzictwa intelektualnego światłą myśl pedagogiczną twórców i myślicieli XX wieku i pragnie wychowywać człowieka w taki sposób, aby samodzielnie budował swój świat własnymi i wspólnymi siłami, wedle własnych i wspólnych ideałów. Człowiek, wspólnota i służba ? to pełne treści humanistyczne pojęcia, wywodzące się z istoty i charakteru życia wsi, które i dzisiaj mogą i powinny być osią programów wychowawczych i nowoczesnego kształcenia.

3. Towarzystwo Uniwersytetów Ludowych z racji tradycji i ugruntowanych przekonań swoją działalnością służyć będzie światu humanistycznych wartości, wśród których znajdują się: szacunek dla człowieka i służba słabszemu, kult dla nauki i kultury oraz tolerancja, praca i wspólnota ludzi, dobroć i twórczość człowieka, rodzina i społeczny ład moralny.

Mając na względzie dobro naszej ojczyzny, pragniemy być obecni wszędzie tam, gdzie potrzebna jest światła myśl, rzetelna praca, uczciwa postawa obywatelska, patriotyzm i poświęcenie. Pragniemy, aby cele, ku którym zmierza nasza ojczyzna, służyły dobru człowieka i dobru naszej narodowej rodziny.

Ważnym zadaniem uniwersytetów ludowych jest przygotowanie naszego społeczeństwa do życia w wymiarze kultury globalnej i wspólnoty wielonarodowej, bez utraty tożsamości własnej kultury oraz zachowania poczucia odrębności narodowej. Kultura ludowa i etos chłopski odegrać mogą w tej dziedzinie poważną rolę.

W chaosie informacji i zamęcie wartości, Towarzystwo Uniwersytetów Ludowych pragnie bronić prywatności jednostki i ugruntowanych wiekowym zwyczajem chrześcijańskich tradycji i wartości. Odrzucamy i potępiamy politykę bez zasad, bogactwo bez pracy, postęp technologiczny bez współczucia dla słabych. W świecie hałaśliwej reklamy i agresywnej propagandy pragniemy bronić naszą metodyką pracy i treściami wychowawczymi ? prawa człowieka do skupienia i milczącej refleksji. Neurotyczny przymus sukcesu, agresywnie narzucany młodemu pokoleniu, pragniemy zastąpić wiarą w sens pracy organicznej, miast rywalizacji współdziałaniem z drugim człowiekiem, radością wewnętrznego doskonalenia.

Oczekujemy, że naczelne siły polityczne naszego kraju, realizować będą politykę równych szans dla wszystkich i rozwiniętej sprawiedliwości społecznej.

4. Ponad stuletnie doświadczenia uniwersytetów ludowych w Polsce i w świecie, związane są z realizacją wysoce humanistycznej koncepcji wychowawczej i samowychowania oraz otwartą, ekumeniczną metodą pracy edukacyjnej. Takie są tradycje polskiego ruchu uniwersytetów ludowych, których wcieleniem czołowym w II RP były dokonania placówek stworzonych i kierowanych przez Zofię i Ignacego Solarzów oraz ZMW RP ?Wici?. Te tradycje podjął po II wojnie światowej dynamicznie rozwijający się ruch uniwersytetów i Towarzystwo Uniwersytetów Ludowych ? zlikwidowane niestety przez stalinowski reżim komunistyczny ? oraz odrodzony w pewnym stopniu po październiku 1956 roku w ramach nowopowstałego ZMW.

Do tych tradycji oraz idei nawiązuje i pragnie je w XXI wieku twórczo kontynuować odrodzone razem z ?Solidarnością? w 1981 roku Towarzystwo Uniwersytetów Ludowych, które podjęło na nowo statutową działalność w grudniu 1985 r. W ciągu minionych ponad 25 lat działalności w okresie tak głębokiego kryzysu państwa, jak i jego odnowy po 1989 roku w nowych warunkach ustrojowych, Towarzystwo zakorzeniło się w wielu środowiskach nauczycielskich i młodzieży, szczególnie szkół rolniczych, choć działało w bardzo trudnych warunkach organizacyjnych i materialnych, gospodarki rynkowej i dość niestabilnego państwa. Chcemy wzbogacać nasz dorobek w XXI wieku w przekonaniu, iż idee wychowawcze i ekumeniczne właściwe dotychczasowym tradycjom tego ruchu są ofertą programową znajdującą coraz większe zapotrzebowanie i zainteresowanie nie tylko w Polsce, lecz w zjednoczonej Europie i w całym świecie. Wykazują to owoce działalności i życia Papieża-Polaka Jana Pawła II, który swą wizją ?cywilizacji miłości?, przeciwstawianej hedonistycznej ?cywilizacji konsumpcjonizmu? porwał rzesze młodzieży nie tylko polskiej czy europejskiej, lecz całego świata, tworząc fundamenty pod formowanie się nawet ?Młodego pokolenia JPII?. Nie wierzymy w pesymistyczne wizje tych, którzy wieszczą pogłębianie się procesów demoralizacji, cynizmu i bezideowości młodego pokolenia przełomu wieków XX i XXI. Uczeni stwierdzają potrzebę wiary, trwałych norm i wartości narastającą w całym świecie. Na tej fali między innymi nabiera znaczenia tradycja pedagogiczna i działalność edukacyjno-kulturalna placówek typu uniwersytety ludowe doby internetu i cywilizacji informacyjnej.

5. Jakie tradycje i jakie idee chcemy w Polsce i w jednoczącej się Europie z przyjaciółmi skandynawskimi, niemieckimi, francuskimi czy innych krajów świata kontynuować twórczo, rozwijać i upowszechniać?

Po pierwsze ? chcemy rozwijać lepiej niż dotąd humanistyczny model wychowawczy, edukacyjny i uczestnictwa w kulturze. Szczególnie rozwijać chcemy UL-owskie sposoby samokształcenia i samowychowania, czyli samodoskonalenia się i samorealizacji osobowej dla dobra własnego i zarazem wspólnego. Nauczyciele-wychowawcy powinni pomagać i uczyć wychowanków organizowania i twórczego rozwijania procesu samodzielnego budowania własnej osobowości człowieka ? według określenia Znanieckiego ? ?mądrego i dobrego? jako wzoru XXI wieku. Wśród głównych wartości i norm Towarzystwa szczególne miejsce zajmują: umacnianie miłości i więzi rodzinnych, patriotyzm, rzetelna pracowitość, rozumna i aktywna postawa obywatelska wobec państwa polskiego i Unii Europejskiej, wysoka, racjonalna tolerancja światopoglądowo-wyznaniowa, obrona demokracji i zasad poszanowania godności ludzkiej, rzetelność i otwartość w stosunkach międzyludzkich, szacunek i ochrona dla tradycji i kultury ludowej, dla środowiska przyrodniczego, zabytków przeszłości, samodzielność i krytycyzm w myśleniu, przy szacunku dla nauki i autorytetów społecznych, wysokie poczucie odpowiedzialności osobistej i społecznej. Towarzystwo chce uczestniczyć w działaniach tych sił, które pomnażają nowy ład społeczny i moralny świata.

Po drugie ? Towarzystwo nasze i uniwersytety ludowe chcą znaleźć odpowiednie, należne im miejsce w życiu kraju. Chcemy aktywnie i śmiało, nie przyczynkowo lecz zasadniczo, zabierać głos i działać na rzecz rozwoju naszej gospodarki i kultury, szczególnie wychowania i edukacji. Chcemy czynić wszystko, aby usuwać nierówności społeczne i wszelkie formy upośledzenia, jakie dotykają środowisko wsi. Nie mamy zrozumienia dla utrzymującego się zróżnicowania szans edukacyjnych dziecka wiejskiego i szans życiowych młodzieży wiejskiej. Jesteśmy rzecznikami śmiałych reform w sferze polskiej państwowości, jej odnowienia społecznego, kulturalnego i moralnego. Chcemy przyczynić się do trwałego porozumienia Polaków odnośnie dróg rozwoju kraju, sprawowania władzy w sposób demokratyczny, przeprowadzenia niezbędnych reform, współpracy i partnerstwa w UE i na świecie.

Po trzecie ? bardzo ważnym celem działań Towarzystwa jest współdziałanie sił i metod modernizacji wsi i rolnictwa oraz gospodarki żywnościowej, podnoszenie na wyższy poziom obywatelski i kulturalny współczesnej warstwy rolników, szczególnie młodego pokolenia wsi, przygotowania go do aktywnego życia samorządowo-gospodarczego i społeczno-kulturalnego w społeczeństwach lokalnych, na terenach wiejskich, gmin i regionów kraju.

Towarzystwo Uniwersytetów Ludowych jest dobrowolną, samodzielną, samorządową organizacją non profit, zrzeszającą osoby fizyczne i prawne. Jest stowarzyszeniem społeczno-kulturalnym i edukacyjnym RP, którego działacze społecznie poświęcają swój czas i siły na rzecz wzbogacania dobra wspólnego Ojczyzny ? Polski, a poprzez to także Unii Europejskiej. Główne idee społeczno-moralne naszego Towarzystwa to:

1.  Jedność i komplementarność postaw patriotycznych i obywatelskich, budzenie potrzeby udziału w działaniach społecznych i organizowania takich działań, podnoszenie na wyższy poziom kultury materialnej, samorządowej i politycznej mieszkańców społeczności lokalnych.

2.  Budzenie i rozwijanie wyższych aspiracji życiowych, twórczej wyobraźni, odwagi, wiedzy i umiejętności w zakresie aktywnego uczestnictwa w rozwoju gospodarki i kultury narodowej w powiązaniu z kulturą europejską i światową, myślenia globalnego łączonego z twórczym działaniem w środowisku własnym, rodzinnym, lokalnym.

3.  Kształtowanie nowego środowiska zawodowego rolników i innych zawodów wiejsko-rolniczych, kształtowanie silnej opinii społecznej w tych środowiskach, szczególnie jeśli chodzi o sprawiedliwą wycenę pracy ludzkiej, pielęgnowania pięknych i szlachetnych obyczajów, kultury pracy, stosunków międzyludzkich i wypoczynku, czystości języka ojczystego i upowszechnianie szlachetnych wzorców osobowych, bohaterów narodowych.

4.  Samokształcenie i samowychowanie obywatelskie, zapewniające dojrzały i twórczy udział we współrządzeniu krajem, odpowiedni do potrzeb model edukacji narodowej, szczególnie w warunkach konieczności przyjęcia modelu edukacji permanentnej, w realizacji którego placówki wychowawczo-edukacyjne typu uniwersytety ludowe powinny odegrać istotną rolę, atmosfery ekumenizmu kulturowego sprzyjających tworzeniu ?wspólnot indywidualności?, ?tulowskich rodzin serdecznych przyjaciół?. Podkreślić trzeba znów, że edukacja jest nie tylko podstawowym instrumentem osiągania dobrobytu i postępu cywilizacyjnego. Jest także główną drogą osiągania pokoju i sprawiedliwości przez społeczeństwa, narody i systemy polityczne. Dlatego wspieranie wszelkich wysiłków kształcących i wychowawczych jest powinnością rządów i sił politycznych każdego kraju. Będziemy usilnie współdziałać ze wszystkimi instytucjami, organizacjami oraz siłami społecznymi w rozwijaniu i doskonaleniu systemu edukacyjnego, mając świadomość, że jest to gwarancja pomyślnej przyszłości naszej ojczyzny i każdego człowieka.

5.  Rozwijanie współpracy międzynarodowej i międzykulturowej, szczególnie z krajami i narodami, w których działają uniwersytety ludowe, jak kraje skandynawskie, Niemcy, Kanada, USA i wiele, wiele innych. Temu celowi sprzyja przynależność Polski do Unii Europejskiej i umacniający się prestiż naszego kraju i narodu na arenie międzynarodowej. Jest to wielka szansa dla Towarzystwa, która wymaga dużego wysiłku edukacyjnego w celu opanowania języków obcych, zaznajomienia się z kulturami i tradycjami, historią i obyczajami wielu narodów. Jest to jednak zadanie ambitne i bardzo interesujące jako nowa możliwość i gałąź działań edukacyjnych polskich uniwersytetów ludowych.

6. Najważniejsze zadanie jakie legło u narodzin uniwersytetów ludowych, polegające na tworzeniu ?szkół życia? dla młodzieży wiejskiej wstępującej w dorosłe życie i potrzebującej szczególnej nauczycielskiej i pedagogicznej troski, wymaga obecnie przedefiniowania w duchu wyzwań jakie stoją przed tworzącym się społeczeństwem informacyjnym opartym o wiedzę. Wysiłki państwa koncentrują się obecnie na przygotowaniu do życia w nowym społeczeństwie przede wszystkim młodego pokolenia, zarówno w mieście jak i na wsi, od którego zależy powodzenie przekształcenia naszego kraju w nowoczesne i wysoko-rozwinięte społeczeństwo XXI wieku.

Wychowanie obywatelskie pragniemy prowadzić odrzucając zarówno kosmopolityzm oznaczający lekceważenie własnego narodu jak i nacjonalizm będący wyrazem przeceniania jego znaczenia kosztem pomniejszania dorobku i szacunku do innych narodów. Chcemy przyczyniać się do lepszego poznania historii całej Europy i rozbudzania uczuć patriotyzmu do własnej ojczyzny. Każda miłość wymaga jednak rozbudzonej zdolności do działań i postaw bezinteresownych, mających na celu dobro wspólne. Z niepokojem konstatujemy postępującą indywidualizację postaw i traktowanie aktywności społecznej w kategoriach osobistych korzyści. Spadek zainteresowania działalnością społeczną widoczny jest już w szkołach i przejawia się malejącą rolą społeczną tradycyjnych organizacji młodzieżowych. Nasze Towarzystwo będzie dążyć do zaktywizowania swojej obecności w szkołach rolniczych i pokrewnych, gdzie skupia się większa część młodzieży wiejskiej.

Nieodmiennie kluczowe znaczenie mieć będzie w naszej pracy wychowanie do życia w wolności i praktyczne uczestnictwo w zdobyczach demokracji. Z uznaniem odnosimy się do postawy młodego pokolenia w ostatnich wyborach parlamentarnych. Ze zdecydowanym sprzeciwem spotkało się zwłaszcza wnoszenie do życia politycznego języka nietolerancji i agresji oraz próby zakwestionowania dotychczasowego dorobku w budowie demokracji po 1989 roku. Polska demokracja wymaga jednak stałej i uporczywej pracy, aby ta postawa wyborców przekształciła się w trwałe zjawisko. Chcemy przyczyniać się do sprawowania władzy w sposób demokratyczny i profesjonalny, gwarantujący przeprowadzanie niezbędnych reform. Ubolewamy, że tak bliskie nam wartości chrześcijańskie są często nadużywane do siania niezgody i przeciwstawiania postaw religijnych standardom współczesnej demokracji. Jako ruch wielo-światopoglądowy, kierując się duchem tolerancji, chcielibyśmy przyczynić się do zasypywania zaistniałych podziałów i uprzedzeń.

Ideę aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym pragniemy urzeczywistniać we współpracy ze wszystkimi, którym leży na sercu dobro młodzieży i całego kraju. Budując pedagogiczne i wychowawcze zręby uniwersytetów ludowych, ich założyciele tworzyli wokół tych placówek społeczny i polityczny ruch wspierania i promocji społecznej. Nie rezygnując z autonomii programowej, wiązali swoją działalność w pierwszym rzędzie z politycznym ruchem ludowym oraz z organizacjami i inicjatywami, które miały bądź korzenie ludowe, bądź swoim programem wspierały ideę oświaty i postępu społecznego. Są powody, aby również dzisiaj zachowując autonomię organizacyjną i programową, starać się o tworzenie rzetelnego sojuszu z politycznymi i społecznymi podmiotami ruchu ludowego oraz innymi siłami społecznymi, które określają swoje cele w kategoriach rozwoju społecznego i służby człowiekowi. Dotyczy to zwłaszcza tych terenów, na których głównym źródłem utrzymania jest rolnictwo. Od posłów oczekujemy ustawowego uregulowania całokształtu spraw związanych z edukacją dorosłych i odbiurokratyzowania udzielanej na ten cel pomocy. Ponawiamy postulat włączenia uniwersytetów ludowych w system edukacji w Polsce i stworzenie tej formie pracy pozaszkolnej organizacyjnego i finansowego wsparcia ze strony zarówno czynników państwowych i samorządowych.

7. Z uznaniem odnosimy się do postawy samorządów lokalnych, dzięki którym odbyło się wiele spotkań, seminariów i imprez organizowanych przez Towarzystwo Uniwersytetów Ludowych. Podkreślamy znaczenie tej współpracy dla pomnażania sił służących modernizacji wsi i rolnictwa oraz podnoszenia na wyższy poziom obywatelski i kulturalny współczesnej warstwy rolników, szczególnie zaś młodego pokolenia wsi. Współdziałać będziemy na rzecz kształtowania silnej opinii społecznej w tych środowiskach, szczególnie jeśli chodzi o sprawiedliwą wycenę pracy ludzkiej, i pielęgnowanie pięknych i szlachetnych obyczajów i kultury pracy chłopskiej.

8. Od trudu i mądrości nauczycieli zależy w dużym stopniu rozbudzenie zainteresowania młodzieży szkolnej uczestnictwem w działalności TUL. Wielkie uznanie należy się przeto nauczycielom, którzy coraz liczniej zasilają szeregi naszego Towarzystwa, nie szczędząc przykładnego zaangażowania w jego działalność.

Coraz więcej szkół, głównie rolniczych, tworzy u siebie uniwersytety ludowe, które wzbogacają w tych szkołach proces nauczania i wychowania młodzieży. Nauczyciele stanowią bodaj najważniejszą grupę społeczną w TUL.

9. Posłannictwem Towarzystwa Uniwersytetów Ludowych jest społeczna służba Polsce ? Ojczyźnie, a w szczególności kształtowanie aktywnych postaw społeczno-patriotycznych młodzieży, zabieganie o jej dobre wykształcenie i doskonalenie zgodnie z ideałami wolności i sprawiedliwości, tolerancji i przyjaźni, poszanowania godności każdego człowieka, człowieka racjonalnego, otwartego i samodzielnie myślącego, pełniącego przykładnie swoje obowiązki w rodzinie, będącej najważniejszym ogniwem w systemie wychowawczym. Wzbogacenie intelektualne i duchowe młodzieży, a także starszych, to główny cel naszego Towarzystwa, organizacji społecznej, dobrowolnej, demokratycznej, opartej na zasadzie czynienia dobra i zwalczania zła, zacofania, wyzysku i korupcji. Wpisujemy się w najlepsze polskie tradycje, z pełnym szacunkiem odnosimy się do dokonań pokoleń w przeszłości, ale przede wszystkim patrzymy z troską w przyszłość, pragnąc wszechstronnego i szybkiego rozwoju kraju, w tym zmodernizowanego rolnictwa i nowoczesnej wsi, oraz ukształtowania modelu edukacyjno-wychowawczego na miarę naszych rosnących aspiracji narodowych i wyzwań ogólnoświatowych.

Delegaci na VII Krajowy Zjazd TUL

Nowa Wieś, 14 grudnia 2007 r.

• nast. »