Uniwersytet ludowy<\/strong> (du\u0144ski: Folkehojskole, ang. Folk High School, niem. Volkshochschule, fr. Universit\u00e9 populaire) jest to plac\u00f3wka o\u015bwiatowo-wychowawcza w nurcie o\u015bwiaty pozaszkolnej, przeznaczona dla doros\u0142ej m\u0142odzie\u017cy i doros\u0142ych, \u0142\u0105cz\u0105ca kszta\u0142cenie og\u00f3lne z metod\u0105 wychowania internatowego. Kszta\u0142cenie w Uniwersytecie ludowym ma zdecydowanie humanistyczny kierunek, a wychowanie ma zdecydowanie uspo\u0142eczniaj\u0105ce nachylenie. I kszta\u0142cenie i wychowanie zawieraj\u0105 elementy przygotowania do aktywno\u015bci kulturalnej, artystycznej i obywatelskiej. Uniwersytet ludowy jako instytucja narodzi\u0142 si\u0119 w Danii w po\u0142owie XIX wieku. Wszelako idea uniwersytetu ludowego jako wy\u017cszej szko\u0142y ludowej wywodzi si\u0119 z europejskiego romantyzmu sakralizuj\u0105cego lud i w o\u015bwieceniu ludu widz\u0105cego drog\u0119 odkupienia moralnego. Opr\u00f3cz romantycznej wiary w szczeg\u00f3lne powo\u0142anie dziejowe ludu powodem powstania i nast\u0119pnie szybkiego rozwoju uniwersytet\u00f3w ludowych w krajach skandynawskich by\u0142a wiara w ich ratownicz\u0105 i sanacyjn\u0105 rol\u0119. Sytuacja w Danii, a tak\u017ce pozosta\u0142ych kraj\u00f3w skandynawskich w po\u0142owie XIX wieku by\u0142a pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem gorsza ni\u017c po\u0142o\u017cenie Polski w latach osiemdziesi\u0105tych XX wieku. Gospodarka Danii by\u0142a zrujnowana, wie\u015b \u017cy\u0142a w n\u0119dzy, \u015bwiat zewn\u0119trzny grozi\u0142 jej niepodleg\u0142o\u015bci. W tej zdawa\u0142oby si\u0119 beznadziejnej sytuacji du\u0144skiej pastor protestancki, pedagog, historyk i poeta – Miko\u0142aj Fryderyk Seweryn Grundtvig (1783-1872) z profetyczn\u0105 gorliwo\u015bci\u0105 g\u0142osi\u0142 konieczno\u015b\u0107 budowania nowego systemu o\u015bwiatowego, nowej szko\u0142y, „szko\u0142y dla \u017cycia”. Odr\u0119bnym torem tej o\u015bwiaty i szczeg\u00f3ln\u0105 form\u0105 owych szk\u00f3\u0142 mia\u0142y by\u0107 wy\u017csze szko\u0142y ludowe (Folkehojskoler), nazwane w polskim j\u0119zyku bardzo udanym okre\u015bleniem – uniwersytet\u00f3w ludowych. Polskie uniwersytety ludowe opr\u00f3cz skandynawskich nale\u017c\u0105 do najstarszych w Europie. Wedle zgodnej opinii historyk\u00f3w o\u015bwiaty, a tak\u017ce i w zgodzie z materialn\u0105 prawd\u0105 za pierwszy polski uniwersytet ludowy uwa\u017ca si\u0119 ferm\u0119 ogrodnicz\u0105 w Pszczelinie pod Warszaw\u0105, za\u0142o\u017con\u0105 w 1900 roku. Odzyskanie przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci otworzy\u0142o nowy etap w dziejach polskich uniwersytet\u00f3w ludowych. Wielu polskich o\u015bwiatowc\u00f3w nie tylko s\u0142ysza\u0142o o szczeg\u00f3lnej roli skandynawskich wy\u017cszych szk\u00f3\u0142 ludowych, lecz osobi\u015bcie je znali i szczeg\u00f3\u0142owo studiowali ich za\u0142o\u017cenia i praktyk\u0119. Do najlepszych znawc\u00f3w zagadnienia nale\u017cy zaliczy\u0107 ks. Antoniego Jana Ludwiczaka (1878-1942), dyrektora i niestrudzonego dzia\u0142acza wielkopolskiego Towarzystwa Czytelni Ludowych. Polskie uniwersytety ludowe dzia\u0142aj\u0105ce w okresie mi\u0119dzywojennym (1921-1939)<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142o: F. Pop\u0142awski, Polski Uniwersytet Ludowy, Wydawnictwo Sp\u00f3\u0142dzielcze, Warszawa 1985. Tu\u017c po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej nast\u0105pi\u0142 w Polsce \u017cywio\u0142owy rozw\u00f3j uniwersytet\u00f3w ludowych. Pierwsza plac\u00f3wka otwar\u0142a swoje podwoje 1 marca 1945 roku. By\u0142 to Wiejski Uniwersytet Ludowy im. Macieja Rataja w Rachaniach w powiecie Tomasz\u00f3w Lubelski. 20 tego\u017c miesi\u0105ca powsta\u0142 uniwersytet ludowy w Paw\u0142owicach na Kielecczy\u017anie, zorganizowany przez wybitnego wychowawc\u0119 i pisarza Waldemara Babinicza. W roku 1945 powsta\u0142o og\u00f3\u0142em 28 uniwersytet\u00f3w ludowych, w roku 1946 dalsze 38 podobnych plac\u00f3wek, w kolejnych dw\u00f3ch latach 1947 i 1948 liczba internatowych uniwersytet\u00f3w ludowych wynosi\u0142a 80 plac\u00f3wek. By\u0142 to szczytowy okres rozwoju polskich uniwersytet\u00f3w ludowych.<\/p>\n\n\n\n Internatowe uniwersytety ludowe czynne w latach 1945-1948<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142o: F. Pop\u0142awski, Polski Uniwersytet Ludowy, Wydawnictwo Sp\u00f3\u0142dzielcze, Warszawa 1985. Organizacja spo\u0142eczna, pierwotnie o charakterze stowarzyszenia, pojawi\u0142a si\u0119 w latach 30-tych dla prowadzenia i patronowania uniwersytetom ludowym. Mia\u0142a charakter lokalny. Towarzystwo Wiejskich Uniwersytet\u00f3w Ludowych za\u0142o\u017cy\u0142o uniwersytety w Szycach pod Krakowem, Grz\u0119dzie woj. Lwowskie, w G\u0142uchowie w skierniewickim, w \u017bernej w pow. Wo\u0142kowysk, w Bryskach w woj. \u0141\u00f3dzkiem. By\u0142y to lokalne stowarzyszenia dzia\u0142aczy o\u015bwiatowych, inteligencji, nauczycieli, przedstawicieli administracji pa\u0144stwowej i samorz\u0105du. Nie tworzy\u0142y struktury og\u00f3lnopolskiej. Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Bron-Wojciechowska A., Grundtvig, Wiedza Powszechna, Warszawa 1986. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Prof. dr hab. Tadeusz Pilch Uniwersytet ludowy (du\u0144ski: Folkehojskole, ang. Folk High School, niem. Volkshochschule, fr. Universit\u00e9 populaire) jest to […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-36","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.tul.org.pl\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/36","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.tul.org.pl\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.tul.org.pl\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tul.org.pl\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tul.org.pl\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.tul.org.pl\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/36\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":93,"href":"https:\/\/www.tul.org.pl\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/36\/revisions\/93"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.tul.org.pl\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Wychowanie i nauczanie w uniwersytecie ludowym cechuje swoisty uniwersalizm. W programie nauczania mo\u017cna spotka\u0107 elementy wiedzy wielu fakultet\u00f3w uniwersyteckich z czo\u0142ow\u0105 rol\u0105 dyscyplin humanistycznych. Zasad\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 nauczania jest przysposobienie wychowank\u00f3w do aktywnego udzia\u0142u w tworzeniu kultury. Nast\u0119pn\u0105 zasad\u0105 wychowania jest budowanie wsp\u00f3lnoty wychowank\u00f3w i wychowawc\u00f3w na wz\u00f3r rodziny ch\u0142opskiej. St\u0105d nawet formy zwracania si\u0119 do dyrektora lub wychowawc\u00f3w przybieraj\u0105 posta\u0107 rodzinn\u0105: „chrzestny”, „swok”. Umiej\u0119tno\u015b\u0107 tworzenia i piel\u0119gnowania wsp\u00f3lnoty w uniwersytetach ludowych mia\u0142o niemal sakralny charakter. To by\u0142 mechanizm psychicznego przygotowania wychowank\u00f3w do zbiorowego i samorz\u0105dnego dzia\u0142ania w \u015brodowisku macierzystym; do szlachetnie poj\u0119tej s\u0142u\u017cby drugiemu cz\u0142owiekowi i wsp\u00f3lnocie. „Najwa\u017cniejszym jednak zadaniem wiejskich uniwersytet\u00f3w ” pisa\u0142 I. Solarz jeden z tw\u00f3rc\u00f3w polskich UL ” by\u0142o dot\u0105d i pozostanie na zawsze budzi\u0107 cz\u0142owieka, budzi\u0107 do zrozumienia \u0142\u0105czno\u015bci mi\u0119dzy \u017cyciem jednostki i \u017cyciem ludzkiej gromady, do wywo\u0142ania poczucia wsp\u00f3lno\u015bci w tre\u015bci \u017cycia cz\u0142owieka dzisiejszego z zagadnieniami \u017cycia cz\u0142owieka dawnego i cz\u0142owieka przysz\u0142ego” (I. Solarz, Wiejskie Uniwersytety Ludowe (w:) Polska O\u015bwiata Pozaszkolna, nr 4-5\/1928).
Z tych deklaracji wywodz\u0105 si\u0119 praktyczne regu\u0142y dzia\u0142alno\u015bci wychowawczej polskiego uniwersytetu ludowego, kt\u00f3re mo\u017cna by sformu\u0142owa\u0107 nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n\n\n\nNarodziny Uniwersytet\u00f3w ludowych<\/h4>\n\n\n\n
7 listopada 1844 roku rozpoczyna dzia\u0142alno\u015b\u0107 pierwszy uniwersytet ludowy we wsi Rodding w p\u00f3\u0142nocnym Szlezwiku na pograniczu z Niemcami, pod dyrekcj\u0105 Christiana Flora. W du\u0144skiej historiografii wymienia si\u0119 wiele szk\u00f3\u0142 w Skandynawii i w innych krajach, kt\u00f3re mog\u0142yby by\u0107 uznane za prototypowe dla uniwersytet\u00f3w ludowych. Jednak w zgodnej opinii historyk\u00f3w o\u015bwiaty ca\u0142ej Europy Uniwersytet Ludowy w Rodding uwa\u017cany jest za pierwsz\u0105 tego typu plac\u00f3wk\u0119 na \u015bwiecie.
Uniwersytet w Rodding mia\u0142 by\u0107 symboliczn\u0105 tam\u0105 przeciw naporowi germanizacyjnemu, o\u015brodkiem kultu du\u0144skiego j\u0119zyka i historii Skandynawii, sposobem na pod\u017awigni\u0119cie zrujnowanej wsi i rolnictwa.
M. Grundtvig wierzy\u0142, \u017ce ch\u0142opi mog\u0105 i musz\u0105 odegra\u0107 samodzieln\u0105 i wa\u017cn\u0105 rol\u0119 polityczn\u0105. G\u0142\u00f3wnym tego warunkiem – zdaniem Grundtviga – jest wykszta\u0142cenie i wychowanie oparte na pierwiastkach historii narodowej i kultury ludowej. Uniwersytet ludowy mia\u0142 za zadanie przygotowa\u0107 m\u0142odzie\u017c nie tyle do zawodu, ile do udzia\u0142u w \u017cyciu obywatelskim. Ponadto mia\u0142 na celu dostarczenie wiary w sens w\u0142asnego zawodu, w sens ludzkiej pracy, a nade wszystko w sens wsp\u00f3lnotowego dzia\u0142ania. Du\u0144ska sp\u00f3\u0142dzielczo\u015b\u0107 – to bli\u017aniacza siostra uniwersytet\u00f3w ludowych.
Uniwersytet ludowy mia\u0142 by\u0107 przybytkiem \u017cywego s\u0142owa i wybitnych indywidualno\u015bci. G\u0142\u00f3wny kierunek nauczania – to przedmioty humanistyczne, zw\u0142aszcza historia, literatura, kultura ludowa. G\u0142\u00f3wny cel – to rozwijanie osobowo\u015bci s\u0142uchacza, kszta\u0142towanie postawy obywatelskiej i prospo\u0142ecznej.
Przekonanie Grundtviga i jego wybitnego kontynuatora Kristiana Kolda (1816-1870) o szczeg\u00f3lnej roli klasy ch\u0142opskiej i konieczno\u015bci rozwijania dla niej specjalnej o\u015bwiaty, podobnie jak w Polsce, d\u0142ugo nie znajdowa\u0142y zrozumienia. Dopiero kl\u0119ska w wojnie z Prusami w 1864 roku oraz ca\u0142kowita ruina gospodarki i pa\u0144stwa wp\u0142yn\u0119\u0142a na podj\u0119cie gor\u0105czkowych poszukiwa\u0144 ratunku. Jedn\u0105 z dr\u00f3g tego ratunku o\u015bwiecone warstwy Danii widzia\u0142y w masowym rozwoju o\u015bwiaty i uniwersytet\u00f3w ludowych.
Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w historii skandynawskich uniwersytet\u00f3w ludowych odegra\u0142 wspomniany Kristian Kold tw\u00f3rca uniwersytetu ludowego w Rislinge (1851 r.), oraz Ludwik Schr\u00f6der, nauczyciel UL w Rodding, kt\u00f3ry po zaj\u0119ciu P\u00f3\u0142nocnego Szlezwiku przez Prusy w roku 1865 za\u0142o\u017cy\u0142 tu\u017c przy granicy z Prusami bli\u017aniacz\u0105 do Rodding plac\u00f3wk\u0119 w Askov. Obie wymienione plac\u00f3wki sta\u0142y si\u0119 swoistymi wzorcami programowymi i metodycznymi dla tego typu uczelni w ca\u0142ej Skandynawii i ku\u017ani\u0105 kadr. Przez te plac\u00f3wki, szczeg\u00f3lnie przez Askov przewin\u0119\u0142a si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 wychowawc\u00f3w i nauczycieli skandynawskich uniwersytet\u00f3w ludowych tego czasu. Z niewielkim op\u00f3\u017anieniem, ale r\u00f3wnie\u017c dynamicznie zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 uniwersytety ludowe w innych krajach skandynawskich: w Szwecji w roku 1868 powstaj\u0105 3 plac\u00f3wki; w Hvilan, \u00d6nnestad i Lunnewad. W Norwegii pierwszy Uniwersytet ludowy powstaje w 1864 roku ko\u0142o Hamar. Najp\u00f3\u017aniej Uniwersytety ludowe pojawiaj\u0105 si\u0119 w Finlandii. Pierwsze dwa powstaj\u0105 w roku 1889 r. w Kangasola i w Borga.
W male\u0144kiej w\u00f3wczas niespe\u0142na dwumilionowej Danii w 10 lat po wojnie z Prusami dzia\u0142a\u0142y 54 uniwersytety ludowe, w roku 1914 by\u0142o ich 75. W szczytowym okresie ich liczebnego rozwoju w roku 1992 w Danii dzia\u0142a\u0142o 104 plac\u00f3wki. W roku 2000 zarejestrowanych jest 87 Uniwersytet\u00f3w ludowych w Danii, w Szwecji 147 plac\u00f3wek, w Norwegii oko\u0142o 70 uniwersytet\u00f3w ludowych a w Finlandii oko\u0142o 80.
Nale\u017cy jeszcze wspomnie\u0107, \u017ce skandynawskie Uniwersytety ludowe, a szczeg\u00f3lnie du\u0144skie by\u0142y miejscem narodzin ruchu sp\u00f3\u0142dzielczego i samorz\u0105dowego. Przygotowanie m\u0142odzie\u017cy do pracy w sp\u00f3\u0142dzielczo\u015bci i samorz\u0105dzie by\u0142o jednym z g\u0142\u00f3wnych kierunk\u00f3w wychowania. W parze z ide\u0105 demokracji, kultywowan\u0105 przez skandynawskie uniwersytety sz\u0142a idea emancypacji ch\u0142opa, utwierdzenia jego warto\u015bci i godno\u015bci. S\u0105 te\u017c dzisiaj kraje skandynawskie terenem najbardziej rozwini\u0119tej kooperacji sp\u00f3\u0142dzielczej. S\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwem o najwy\u017cszym poczuciu r\u00f3wno\u015bci w \u015bwiecie, najwy\u017cszych wska\u017anik\u00f3w spo\u0142ecznego zaufania i dominowania samorz\u0105dowych form w ka\u017cdej dziedzinie.
Idea uniwersytet\u00f3w ludowych okaza\u0142a si\u0119 ogromnie atrakcyjna dla ca\u0142ej niemal Europy, a nast\u0119pnie \u015bwiata. Na fali o\u015bwiatowego o\u017cywienia pozytywizmu Dania staje si\u0119 celem podr\u00f3\u017cy o\u015bwiatowc\u00f3w najpierw z bratnich kraj\u00f3w skandynawskich, a potem z ca\u0142ej niemal Europy. Tw\u00f3rcy polskich uniwersytet\u00f3w ludowych – Jadwiga Dziubi\u0144ska, Antoni Ludwiczak i Ignacy Solarz – tak\u017ce przebywali w du\u0144skich plac\u00f3wkach. Stopniowo bowiem idea wielkiego Du\u0144czyka obieg\u0142a ziemi\u0119. Okaza\u0142a si\u0119 uniwersaln\u0105 i elastyczn\u0105 uczelni\u0105 s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 w ka\u017cdych warunkach rozwojowi jednostki i wsp\u00f3lnoty, \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 w harmonijn\u0105 jedno\u015b\u0107 cele indywidualne i interes narodu.<\/p>\n\n\n\nPolskie pocz\u0105tki<\/h4>\n\n\n\n
Kierownikiem szko\u0142y zosta\u0142a Jadwiga Dziubi\u0144ska (1874-1937) znaj\u0105ca z autopsji du\u0144skie uniwersytety ludowe. Kieruj\u0105c si\u0119 te\u017c w\u0142asnym do\u015bwiadczeniem i niepospolitym talentem pedagogicznym, uczyni\u0142a z pszczeli\u0144skiej „fermy ogrodniczej” prawie klasyczny uniwersytet ludowy, tyle \u017ce skrz\u0119tnie zakonspirowany przed w\u0142adzami carskimi.
Na wz\u00f3r szko\u0142y rolniczej w Pszczelinie Jadwiga Dziubi\u0144ska przy wsparciu Maksymiliana Malinowskiego za\u0142o\u017cy\u0142a w roku 1905 \u017ce\u0144sk\u0105 szko\u0142\u0119 rolniczo-gospodarcz\u0105 dla c\u00f3rek drobnych rolnik\u00f3w w Kruszynku w powiecie w\u0142oc\u0142awskim. I ta plac\u00f3wka nosi wyra\u017ane znamiona internatowego uniwersytetu ludowego. Opr\u00f3cz przygotowania zawodowego s\u0142uchaczki, podobnie jak ch\u0142opcy w Pszczelinie, uzupe\u0142nia\u0142y swoje wykszta\u0142cenie z zakresu szko\u0142y ludowej, ucz\u0105c si\u0119 czytania i pisania, rachunk\u00f3w, geografii. Realizowano pe\u0142ny program kszta\u0142cenia og\u00f3lnego oraz zabronione przez w\u0142adze carskie teoretyczne wyk\u0142ady z przedmiot\u00f3w zawodowych.
Ze szko\u0142ami rolniczymi w Pszczelinie, a potem w Kruszynku wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a stale \u00f3wczesna elita intelektualna kraju: Edward Abramowski, Mieczys\u0142aw Brzezi\u0144ski, Jan W\u0142adys\u0142aw Dawid, Irena Kosmowska, Ludwik Krzywicki, Tomasz Nocznicki, W\u0142adys\u0142awa Weychert-Szymanowska i inni.
W tok zaj\u0119\u0107 i \u017cycia w obu szko\u0142ach w\u0142\u0105czono wycieczki i zaj\u0119cia gimnastyczne, wieczornice ze spo\u0142eczno\u015bci\u0105 lokaln\u0105 oraz aktywno\u015b\u0107 amatorsk\u0105. Nie zabrak\u0142o wi\u0119c w dzia\u0142alno\u015bci pierwszych polskich uniwersytet\u00f3w ludowych \u017cadnych element\u00f3w grundtvigowskiego uniwersytetu.
Na wzorach Pszczelina i Kruszynka w roku 1909 za\u0142o\u017cono kolejn\u0105 ludow\u0105 szko\u0142\u0119 rolnicz\u0105 w Go\u0142otczy\u017anie w powiecie ciechanowskim. By\u0142a to szko\u0142a dla dziewcz\u0105t. W tej\u017ce Go\u0142otczy\u017anie na 70 morgach ziemi udzielonych przez w\u0142a\u015bcicielk\u0119 maj\u0105tku i fundatork\u0119 szko\u0142y dla dziewcz\u0105t Aleksandr\u0119 B\u0105kowsk\u0105 – za\u0142o\u017cono te\u017c w 1913 roku szko\u0142\u0119 rolnicz\u0105 dla ch\u0142opc\u00f3w. Szkole nadano nazw\u0119 „Bratne”, kt\u00f3ra wyra\u017ca\u0142a symbolicznie ide\u0119 Aleksandra \u015awi\u0119tochowskiego, aby o\u015bwiata oraz ta szko\u0142a przyczynia\u0142y si\u0119 do braterstwa i wsp\u00f3lnoty ch\u0142opskiej. Na ziemi ciechanowskiej utworzono w 1909 roku jeszcze jedn\u0105 szko\u0142\u0119 rolnicz\u0105 dla ch\u0142opc\u00f3w, w Soko\u0142\u00f3wku. By\u0142 to r\u00f3wnie\u017c uniwersytet typu pszczeli\u0144skiego, powi\u0105zany z ruchem ludowym i realizuj\u0105cy og\u00f3lne zasady wychowania grundtvigowskiego. Program nauczania i wychowania szko\u0142y w Soko\u0142\u00f3wku by\u0142 tak\u017ce dzie\u0142em Jadwigi Dziubi\u0144skiej, kt\u00f3ra korzysta\u0142a z do\u015bwiadcze\u0144 w\u0142asnych plac\u00f3wek w Pszczelinie i Kruszynku.
Wielka popularno\u015b\u0107 tych szk\u00f3\u0142 zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy, jak i starszych gospodarzy sk\u0142oni\u0142a dzia\u0142aczy o\u015bwiatowych do podobnych dzia\u0142a\u0144 na Lubelszczy\u017anie. Inicjatorem by\u0142o Towarzystwo K\u00f3\u0142ek Rolniczych im. Staszica, a realizatork\u0105 idei Irena Kosmowska (1879-1945), dzia\u0142aczka PSL-Wyzwolenie i przysz\u0142a pos\u0142anka trzeciej kadencji sejmu ustawodawczego 1919-1939. Szko\u0142\u0119 otwarto w roku 1913 w Krasieninie.
Wszystkie te plac\u00f3wki by\u0142y uczelniami internatowymi. Wszystkie przeznaczone by\u0142y dla syn\u00f3w i c\u00f3rek ch\u0142opskich. Wszystkie wreszcie powi\u0105zane by\u0142y ” przynajmniej w fazie powstawania ” z ruchem ludowym. Programy nauczania by\u0142y po\u0142\u0105czeniem tre\u015bci zawodowych i tre\u015bci og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cych. Tego pierwszego wymaga\u0142 zaborca, te drugie wynika\u0142y z potrzeb duchowych tw\u00f3rc\u00f3w i d\u0105\u017ce\u0144 emancypacyjnych warstwy ch\u0142opskiej. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych plac\u00f3wek po przerwie wojennej wr\u00f3ci\u0142a do czynnej pracy w niepodleg\u0142ej Polsce.<\/p>\n\n\n\nW Polsce niepodleg\u0142ej<\/h4>\n\n\n\n
Ks. A. Ludwiczak Dani\u0119 odwiedza\u0142 kilkakrotnie. Ju\u017c w 1910 roku opublikowa\u0142 w Przegl\u0105dzie O\u015bwiatowym pierwszy artyku\u0142 o du\u0144skich uczelniach ludowych. Zwart\u0105 koncepcj\u0119 programow\u0105 i metodyczn\u0105 polskiego uniwersytetu ludowego przedstawi\u0142 wraz z Nikiforem Perzy\u0144skim – kierownikiem Oddzia\u0142u O\u015bwiaty Pozaszkolnej Kuratorium Pozna\u0144skiego na naradzie Wydzia\u0142u O\u015bwiaty Pozaszkolnej Ministerstwa WRiOP 8 i 9 kwietnia 1921 roku w Poznaniu. Mimo licznych zastrze\u017ce\u0144 uznano potrzeb\u0119 powo\u0142ania takiej plac\u00f3wki jako przedsi\u0119wzi\u0119cia eksperymentalnego. 5 pa\u017adziernika 1921 roku w Dalkach pod Poznaniem rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 pierwszy w niepodleg\u0142ej Polsce uniwersytet ludowy jako plac\u00f3wka o\u015bwiatowo-wychowawcza Towarzystwa Czytelni Ludowych. Jego d\u0142ugoletni i jedyny kierownik ks. Antoni Ludwiczak tak okre\u015bla\u0142 profil ideowy uczelni: „Idea narodowa jest nam wszystkim przewodni\u0105, a z narodow\u0105 ide\u0105 \u0142\u0105czymy jak naj\u015bci\u015blej ide\u0119 religijn\u0105”.
W 5 lat p\u00f3\u017aniej w 1926 roku powstaje kolejny uniwersytet ludowy TCL na Pomorzu, w Zag\u00f3rzu, a w 1927 roku ” w Odolanowie. Wszystkie trzy za\u0142o\u017cone przez Towarzystwo Czytelni Ludowych i kierowane przez ks. A. Ludwiczaka charakteryzowa\u0142y si\u0119 takim samym programem kszta\u0142cenia i wychowania. Zaj\u0119cia obejmowa\u0142y religi\u0119, literatur\u0119, histori\u0119 Polski, histori\u0119 powszechn\u0105, rachunki, geografi\u0119, chemi\u0119, fizyk\u0119, botanik\u0119, zoologi\u0119, wiadomo\u015bci z gospodarstwa rolnego i domowego, gimnastyk\u0119, \u015bpiew, a dla dziewcz\u0105t roboty r\u0119czne i ogrodnicze.
A. Ludwiczak za\u0142o\u017cy\u0142 te\u017c Towarzystwo By\u0142ych S\u0142uchaczy Uniwersytetu Ludowego „Promie\u0144”, kt\u00f3re wydawa\u0142o kwartalnik pod takim samym tytu\u0142em i przyczynia\u0142o si\u0119 do upowszechnienia idei kszta\u0142cenia m\u0142odzie\u017cy w uniwersytetach ludowych. Uniwersytet ludowy w Dalkach dzia\u0142a\u0142 a\u017c do wybuchu wojny, natomiast uniwersytet w Odolanowie zosta\u0142 z przyczyn finansowych zamkni\u0119ty w 1932 roku, aby odrodzi\u0107 si\u0119 w Bolszewie k\/Wejherowa dopiero w 1938 roku.
Mimo wielkiego znaczenia jakie mia\u0142y Dalki w upowszechnianiu idei uniwersytet\u00f3w ludowych w Polsce, by\u0142y one przedmiotem ostrych atak\u00f3w m.in. ze strony ruchu ludowego za sw\u00f3j klerykalizm oraz aklasowo\u015b\u0107 wychowania. Organizacje m\u0142odzie\u017cy wiejskiej, w tym g\u0142\u00f3wnie Centralny Zwi\u0105zek M\u0142odzie\u017cy Wiejskiej i Ma\u0142opolski Zwi\u0105zek M\u0142odzie\u017cy, wsp\u00f3lnie ze Zwi\u0105zkiem Polskiego Nauczycielstwa Szk\u00f3\u0142 Powszechnych powo\u0142a\u0142y w roku 1924 typowo ch\u0142opski uniwersytet ludowy w Szycach pod Krakowem. Kuratorem plac\u00f3wki zosta\u0142 dr Eustachy Nowicki, a dyrektorem in\u017cynier Ignacy Solarz (1891-1940).
Zar\u00f3wno posta\u0107 Ignacego Solarza, jak i sam uniwersytet w Szycach odegra\u0142y w dziejach polskiej o\u015bwiaty rol\u0119 znacz\u0105c\u0105. Burzliwe dzieje walk o autonomi\u0119 organizacji m\u0142odzie\u017cy wiejskiej, co wi\u0105za\u0142o z powstaniem ZMW RP („Wici”), oraz o niezale\u017cno\u015b\u0107 ruchu ludowego od sanacji spowodowa\u0142y zawieszenie dzia\u0142alno\u015bci uniwersytetu w Szycach w roku 1931. Po zmianie kierownictwa oraz wy\u0142\u0105czeniu ze wsp\u00f3\u0142pracy ZMW RP („Wici”) uniwersytet podj\u0105\u0142 na wiosn\u0119 1932 roku dalsz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 pod nazw\u0105 Orkanowy Uniwersytet Wiejski ZNP w Szycach. Jego kierownikiem zosta\u0142 sp\u00f3\u0142dzielca J\u00f3zef Chudy.
Natomiast Ignacy Solarz, zwi\u0105zany silnie z ruchem wiciowym, podj\u0105\u0142 wraz z ludno\u015bci\u0105 powiatu przeworskiego i przy wsparciu finansowym m\u0142odzie\u017cy wiciowej ca\u0142ego kraju ofiarn\u0105 walk\u0119 o zbudowanie nowego, ch\u0142opskiego uniwersytetu ludowego. W istocie te\u017c w listopadzie 1932 roku w Gaci Przeworskiej zosta\u0142 otwarty Wiejski Uniwersytet Orkanowy. By\u0142a to najbardziej radykalna plac\u00f3wka wiejskiej o\u015bwiaty, miejsce narodzin radykalnych koncepcji ruchu ludowego i reform spo\u0142ecznych.
Te burzliwe dzieje plac\u00f3wek I. Solarza i polityczne kontrowersje wok\u00f3\u0142 jego wychowawczych koncepcji nie zmieni\u0142y jego stylu pracy i stosunku do swego zawodu. By\u0142a to niew\u0105tpliwie posta\u0107 o wielkiej charyzmie, o profetycznych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach. Tw\u00f3rczo i oryginalnie zaadaptowa\u0142 ide\u0119 Grundtviga do polskich warunk\u00f3w. Wzbogaci\u0142 je g\u0142\u0119bok\u0105 znajomo\u015bci\u0105 mechanizm\u00f3w polskiego \u017cycia i pod wp\u0142ywem jego wymog\u00f3w zmienia\u0142 te\u017c program swoich plac\u00f3wek. Program nauczania w Szycach nosi\u0142 charakter og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cy, przy dominacji historii i literatury. W Gaci program nauczania wzbogacony zostaje o zagadnienia wsp\u00f3\u0142czesnego \u017cycia spo\u0142ecznego, zagadnienia obywatelskie, nauk\u0119 o sp\u00f3\u0142dzielczo\u015bci, wiedz\u0119 o zdrowiu, kulturze ludowej i rodzinie.
Dalsz\u0105 ewolucj\u0119 wida\u0107 w programie z 1938 roku. Pojawiaj\u0105 si\u0119 zagadnienia rozwoju spo\u0142eczno-gospodarczego, dzieje ruchu ludowego, socjologia wsi, samorz\u0105d wiejski, organizacja pracy spo\u0142ecznej.
Ignacy Solarz mia\u0142 wyra\u017an\u0105 wizj\u0119 zadania, jakie spe\u0142ni\u0107 winien uniwersytet ludowy. „Naczeln\u0105 nasz\u0105 ide\u0105 ” pisa\u0142 I. Solarz ” by\u0142o i jest… wprowadzi\u0107 mas\u0119 ludow\u0105 do czynnej i g\u0142\u00f3wnej roli tw\u00f3rczej w nowej historii. Chodzi o wychowanie w masie ludowej zdolno\u015bci do urzeczywistnienia dojrza\u0142ej, wysoce etycznej, zaradnej demokracji… \u017beby ludowe rzesze nie pozosta\u0142y dalej tylko mas\u0105 bezw\u0142adn\u0105, wodzon\u0105 przez – odg\u00f3rn\u0105 – wol\u0119, lecz sta\u0142y si\u0119 czynnikiem zmieniaj\u0105cym \u017cycie \u015bwiadom\u0105 i celow\u0105 wol\u0105 w\u0142asn\u0105, musz\u0105 si\u0119 sk\u0142ada\u0107 nie z pionk\u00f3w, ale z ludzkich indywidualno\u015bci, z ludzi, w kt\u00f3rych obudzi\u0142o si\u0119 wewn\u0119trzne \u017cycie duchowe, z takich, kt\u00f3rzy wiedz\u0105, czego chc\u0105, bo wypracowa\u0142y sobie w\u0142asne a wielkie \u015bwiat\u0142o \u017cycia i znalaz\u0142y w nim si\u0142\u0119 swej woli. Takie osobowo\u015bci ludzkie, wchodz\u0105ce w sk\u0142ad mas, b\u0119d\u0105 istotnie dro\u017cd\u017cami \u017cycia tych mas” („Wiejski Uniwersytet Orkanowy. Cel i program”, Instytut O\u015bwiaty Doros\u0142ych, Warszawa 1937, s. 88).
R\u00f3\u017cne by\u0142y losy uniwersytet\u00f3w ludowych w okresie mi\u0119dzywojennym; jedne powstawa\u0142y, inne by\u0142y zamykane. Tylko nieliczne przetrwa\u0142y przez ca\u0142y okres niepodleg\u0142ej Polski. W lutym 1939 roku dzia\u0142a\u0142y 22 tego rodzaju plac\u00f3wki.<\/p>\n\n\n\nLp.<\/strong><\/td> Nazwy i siedziby uniwersytet\u00f3w ludowych<\/strong><\/td> Rok<\/strong><\/td> Instytucje prowadz\u0105ce<\/strong><\/td> Kierownictwo<\/strong><\/td><\/tr> za\u0142o\u017cenia<\/strong><\/td> likwidacji<\/strong><\/td><\/tr> 1.<\/td> Uniwersytet Ludowy w Dalkach, pow. Gniezno<\/td> 1921<\/td> 1939<\/td> Towarzystwo Czytelni Ludowych<\/td> ks. Antoni Ludwiczak<\/td><\/tr> 2.<\/td> Wiejski Uniwersytet Ludowy im. W. Orkana w Szycach<\/td> 1924<\/td> 1931<\/td> Zwi\u0105zek Polskiego Nauczycielstwa Szk\u00f3\u0142 Powszechnych<\/td> Ignacy Solarz<\/td><\/tr> 3.<\/td> Wiejski Uniwersytet Orkanowy w Gaci, pow. Przeworsk<\/td> 1932<\/td> 1939<\/td> Sp\u00f3\u0142dzielnia Uniwersytet\u00f3w Wiejskich<\/td> Ignacy Solarz<\/td><\/tr> 4.<\/td> Uniwersytet Ludowy w Zag\u00f3rzu, pow. Wejherowo<\/td> 1926<\/td> 1929<\/td> Towarzystwo Czytelni Ludowych<\/td> Jan Rekowski<\/td><\/tr> 5.<\/td> Uniwersytet Ludowy w Soko\u0142\u00f3wku<\/td> 1927<\/td> 1935<\/td> Seminarium dla nauczycielek szk\u00f3\u0142 rolniczych<\/td> Jadwiga Dziubi\u0144ska<\/td><\/tr> 6.<\/td> Uniwersytet Ludowy w Odolanowie<\/td> 1927<\/td> 1932<\/td> Towarzystwo Czytelni Ludowych<\/td> –<\/td><\/tr> 7.<\/td> Uniwersytet Ludowy im. Stefana \u017beromskiego w Na\u0142\u0119czowie<\/td> 1930<\/td> 1931<\/td> Zarz\u0105d Okr\u0119gu Lubelskiego Zwi\u0105zku Nauczycielstwa Polskiego<\/td> Feliks Petrucznik
Zofia Mierzwi\u0144ska<\/td><\/tr>8.<\/td> Wiejski Uniwersytet Ludowy im. W. Orkana w Szycach<\/td> 1932<\/td> 1939<\/td> Towarzystwo Wiejskich Uniwersytet\u00f3w Ludowych<\/td> Jan Lipka<\/td><\/tr> 9.<\/td> Uniwersytet Ludowy w Micha\u0142\u00f3wce, pow. Dubno<\/td> 1932<\/td> 1939<\/td> Liceum Krzemienieckie<\/td> Helena Jurszowa<\/td><\/tr> 10.<\/td> Uniwersytet Ch\u0142opski w Grz\u0119dzie, woj. lwowskie<\/td> 1934<\/td> 1939<\/td> Towarzystwo Wiejskich Uniwersytet\u00f3w Ludowych<\/td> Feliks Szafra\u0144ski
Weronika Tropaczy\u0144ska-Ogarkowa<\/td><\/tr>11.<\/td> Wiejski Uniwersytet Spo\u0142eczny w Prudziszczu pod Wilnem<\/td> 1935<\/td> 1939<\/td> Zwi\u0105zek Osadnik\u00f3w<\/td> –<\/td><\/tr> 12.<\/td> Uniwersytet Ludowy w R\u00f3\u017cynie k. Kowla<\/td> 1935<\/td> 1939<\/td> Liceum Krzemienieckie<\/td> Kazimierz Banach<\/td><\/tr> 13.<\/td> Katolicki Uniwersytet Ludowy w Ujeznej, pow. Przeworsk<\/td> 1935<\/td> 1939<\/td> Diecezjalny Instytut Akcji Katolickiej w Przemy\u015blu<\/td> –<\/td><\/tr> 14.<\/td> Mazowiecki Uniwersytet Wiejski im. A. Skwarczy\u0144skiego w G\u0142uchowie, pow. Skierniewice<\/td> 1935<\/td> 1939<\/td> Towarzystwo Wiejskich Uniwersytet\u00f3w Ludowych<\/td> Jerzy Ciemniewski
Marian Trendota<\/td><\/tr>15.<\/td> Uniwersytet Ludowy w Suchowole, pow. Krosno<\/td> 1936<\/td> 1938<\/td> Zwi\u0105zek M\u0142odzie\u017cy Ludowej<\/td> Antoni Barczewski<\/td><\/tr> 16.<\/td> Uniwersytet Wiejski im. Jana Kasprowicza w Niet\u0105\u017ckowie, pow. Pozna\u0144<\/td> 1937<\/td> 1939<\/td> Wielkopolski Zwi\u0105zek M\u0142odzie\u017cy Wiejskiej<\/td> Franciszek Wesoli\u0144ski<\/td><\/tr> 17.<\/td> Katolicki Uniwersytet Ludowy w W\u0105chocku k. Kielc<\/td> 1937<\/td> 1939<\/td> Katolickie Stowarzyszenie M\u0142odzie\u017cy Diecezji Sandomierskiej<\/td> –<\/td><\/tr> 18.<\/td> Bia\u0142ostocki Uniwersytet Wiejski w \u017bernej, pow. Wo\u0142kowysk<\/td> 1937<\/td> 1939<\/td> Towarzystwo Uniwersytet\u00f3w Wiejskich Wojew\u00f3dztwa Bia\u0142ostockiego<\/td> Jan \u017belazny<\/td><\/tr> 19.<\/td> Uniwersytet Ziemi Cieszy\u0144skiej w Nierodzimiu, pow. Skocz\u00f3w<\/td> 1937<\/td> 1939<\/td> Zwi\u0105zek Harcerstwa Polskiego<\/td> J\u00f3zef Kret<\/td><\/tr> 20.<\/td> Uniwersytet Ludowy im. Jadwigi Dziubi\u0144skiej w Soko\u0142\u00f3wku<\/td> 1938<\/td> 1939<\/td> Fundacja im. Klonowskiego<\/td> Pawe\u0142 Chadaj<\/td><\/tr> 21.<\/td> Uniwersytet Wiejski Towarzystwa Szko\u0142y Ludowej w Ohladowie, woj. tarnopolskie<\/td> 1938<\/td> 1939<\/td> Towarzystwo Szko\u0142y Ludowej<\/td> Jan Dracz<\/td><\/tr> 22.<\/td> Uniwersytet Ludowy w Bolszewie, pow. Wejherowo<\/td> 1938<\/td> 1939<\/td> Towarzystwo Czytelni Ludowych<\/td> Jan Rekowski<\/td><\/tr> 23.<\/td> Uniwersytet Wiejski w Bryskach, woj. \u0142\u00f3dzkie<\/td> 1938<\/td> 1939<\/td> Towarzystwo Uniwersytet\u00f3w Wiejskich Wojew\u00f3dztwa \u0141\u00f3dzkiego<\/td> Franciszek Bia\u0142as<\/td><\/tr> 24.<\/td> Katolicki Uniwersytet Ludowy w Proboszczewicach k. P\u0142ocka<\/td> 1938<\/td> 1939<\/td> Diecezjalny Instytut Akcji Katolickiej w P\u0142ocku<\/td> Jan Ma\u0142czy\u0144ski<\/td><\/tr> 25.<\/td> Katolicki Uniwersytet Ludowy w Krzy\u017canowicach k. Bochni<\/td> 1938<\/td> 1939<\/td> Diecezjalny Instytut Akcji Katolickiej w Tarnowie<\/td> ks. W\u0142adys\u0142aw Lesiak<\/td><\/tr> 26.<\/td> Uniwersytet Ludowy w Ma\u0142y\u0144sku na Wo\u0142yniu<\/td> 1939<\/td> 1939<\/td> Liceum Krzemienieckie<\/td> Teofil Fleszar<\/td><\/tr> 27.<\/td> Katolicki Uniwersytet Ludowy w Kopcu k. Cz\u0119stochowy<\/td> 1939<\/td> 1939<\/td> Towarzystwo Salezja\u0144skie<\/td> –<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n
Ze wzgl\u0119du na zale\u017cno\u015b\u0107 organizacyjno-finansow\u0105 i programow\u0105 mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 nast\u0119puj\u0105ce typy uniwersytet\u00f3w ludowych:
1. plac\u00f3wki o orientacji katolicko-ko\u015bcielnej : Dalki, Odolan\u00f3w, Ujezna, Proboszczewice, Krzy\u017canowice, Kopiec, W\u0105chock, Bolszewo;
2. plac\u00f3wki o orientacji pa\u0144stwowej, prowadzone przez Towarzystwo „Przewodnik Wiejski” (od 1938 roku ” Towarzystwo Wiejskich Uniwersytet\u00f3w Ludowych) oraz S\u0142u\u017cb\u0119 M\u0142odych OZN-u: Szyce, G\u0142uch\u00f3w, Grz\u0119da, Bryski, \u017berna, Suchod\u00f3\u0142 (p\u00f3\u017aniej Skrobiowo);
3. plac\u00f3wki o orientacji wiciowej, harcerskiej lub socjalistycznej: Ga\u0107, Niet\u0105\u017ck\u00f3w, Nierodzim, Na\u0142\u0119cz\u00f3w, Soko\u0142\u00f3wek;
4. plac\u00f3wki o orientacji regionalnej lub narodowej: Micha\u0142\u00f3wek, R\u00f3\u017cyn, Ma\u0142y\u0144sk na Wo\u0142yniu, Prudiszcze pod Wilnem, Volkshochschule Dornfeld ko\u0142o Lwowa (niemiecki uniwersytet ludowy dzia\u0142aj\u0105cy w latach 1921-1932), Ochlad\u00f3w.
To zr\u00f3\u017cnicowanie organizacyjne owocowa\u0142o zr\u00f3\u017cnicowaniem programowym i ideowym. Wszystkie jednak uniwersytety ludowe, zachowuj\u0105c zasad\u0119 otwarto\u015bci tre\u015bciowej i autonomii programowej (sformu\u0142owan\u0105 na konferencji o\u015bwiatowej w Poznaniu w 1921 roku), stara\u0142y si\u0119 o uniwersalizm kszta\u0142cenia oraz humanistyczny kierunek wychowania, akcentowa\u0142y prymat rozwoju duchowego, uczy\u0142y mechanizm\u00f3w \u017cycia spo\u0142ecznego i konstruktywnej postawy obywatelskiej.<\/p>\n\n\n\nUniwersytety ludowe po wojnie<\/h4>\n\n\n\n
Lp.<\/strong><\/td> Nazwy i siedziby uniwersytet\u00f3w ludowych<\/strong><\/td> Data powstania<\/strong><\/td> Kierownictwo<\/strong><\/td><\/tr> 1.<\/td> Wiejski Uniwersytet im. Macieja Rataja
Rachanie pow. Tomasz\u00f3w Lubelski<\/td>1 III 1945<\/td> Stanis\u0142aw Lejwoda<\/td><\/tr> 2.<\/td> Uniwersytet Ludowy
im. Armii Ludowej
Chroberz pow. Pi\u0144cz\u00f3w<\/td>15 III 1945<\/td> J\u00f3zef Nowak
J\u00f3zef Kostecki<\/td><\/tr>3.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Paw\u0142owice pow. J\u0119drzej\u00f3w<\/td>20 III 1945<\/td> Waldemar Babinicz<\/td><\/tr> 4.<\/td> Uniwersytet Ludowy
im. Ignacego Solarza
Suchod\u0119bie pow. Kutno<\/td>25 V 1945<\/td> Irena Ciemniewska<\/td><\/tr> 5.<\/td> Uniwersytet Ludowy
im. Ignacego Solarza
Trojan\u00f3w pow. Garwolin<\/td>18 VI 1945<\/td> J\u00f3zef Ciota<\/td><\/tr> 6.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Krzy\u017canowice pow. I\u0142\u017ca<\/td>1 VII 1945<\/td> J\u00f3zef Zawadzki<\/td><\/tr> 7.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Rudziniec pow. Gliwice<\/td>15 VII 1945<\/td> J\u00f3zef Kret<\/td><\/tr> 8.<\/td> Wiejski Uniwersytet Ludowy
Piotrowice pow. Lublin<\/td>1 X 1945<\/td> Feliks Pi\u0142at<\/td><\/tr> 9.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Wola Osowi\u0144ska pow. \u0141uk\u00f3w<\/td>1 X 1945<\/td> Wac\u0142aw Tuwalski<\/td><\/tr> 10.<\/td> Wiejski Uniwersytet Ludowy
Krasne-Dobryni\u00f3wka pow. E\u0142k<\/td>2 X 1945<\/td> Wac\u0142aw Wojde\u0142ko
Jan Kawecki<\/td><\/tr>11.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Ma\u0142k\u00f3w pow. Sieradz<\/td>7 X 1945<\/td> Miko\u0142aj Stru\u015b<\/td><\/tr> 12.<\/td> Uniwersytet Wiejski
Bryski pow. \u0141\u0119czyca<\/td>15 X 1945<\/td> Franciszek Bia\u0142as<\/td><\/tr> 13.<\/td> Uniwersytet Ludowy
im. J\u0119drzeja Cierniaka
G\u0142uch\u00f3w pow. Skierniewice<\/td>15 X 1945<\/td> Adolf Olechnowicz<\/td><\/tr> 14.<\/td> Uniwersytet Ludowy
G\u0142uch\u00f3w pow. Gr\u00f3jec<\/td>1 XI 1945<\/td> W\u0142adys\u0142aw Ko\u0142odziejek
Anna Sadowska<\/td><\/tr>15.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Komorniki pow. Wielu\u0144<\/td>4 XI 1945<\/td> Wac\u0142aw J\u0119drzejewski
Franciszek J\u0119drzejewski<\/td><\/tr>16.<\/td> Uniwersytet Ludowy
im. J\u0119drzeja Cierniaka
Huta D\u0142utowska pow. \u0141ask<\/td>5 XI 1945<\/td> Maria Mak\u00f3wna-Panasiukowa
Tadeusz Panasiuk<\/td><\/tr>17.<\/td> Wiejski Uniwersytet Ludowy
im. Jana Kasprowicza
Bor\u00f3wko-Stare pow. Ko\u015bcian<\/td>6 XI 1945<\/td> Kazimierz Fedyk<\/td><\/tr> 18.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Radawnica pow. Z\u0142ot\u00f3w<\/td>8 XI 1945<\/td> Julian Materek<\/td><\/tr> 19.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Sieborowice pow. Miech\u00f3w<\/td>10 XI 1945<\/td> W\u0142adys\u0142aw Kurbiel<\/td><\/tr> 20.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Sowczyce pow. Ole\u015bno<\/td>11 XI 1945<\/td> Jan Traczewski
J\u00f3zef Gawro\u0144ski<\/td><\/tr>21.<\/td> Wiejski Uniwersytet Ludowy
im. Jana Wojkiewicza
\u0141\u0119kno pow. \u015aroda<\/td>15 XI 1945<\/td> Stanis\u0142aw J\u0119czkowski<\/td><\/tr> 22.<\/td> Uniwersytet Ludowy Teatralny
Brus G\u00f3rny pow. \u0141\u00f3d\u017a<\/td>29 XI 1945<\/td> Zofia Solarzowa<\/td><\/tr> 23.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Lipienek pow. Che\u0142mno<\/td>1 XII 1945<\/td> Sylwester Leczykiewicz
Stefan Lamperski<\/td><\/tr>24.<\/td> Uniwersytet Ludowy
im. Stanis\u0142awa Witkiewicza
\u0141ug\u00f3w pow. Lublin<\/td>1 XII 1945<\/td> J\u00f3zef Ciota
Jan Bzd\u0119ga
Piotr Gano<\/td><\/tr>25.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Go\u015bcierad\u00f3w pow. Kra\u015bnik<\/td>5 XII 1945<\/td> Jan Bownik
Roman \u0141omnicki<\/td><\/tr>26.<\/td> Wiejski Uniwersytet Ludowy
im. Aleksandra \u015awi\u0119tochowskiego
Chocim pow. Turek<\/td>5 XII 1945<\/td> Stefan Kukulski<\/td><\/tr> 27.<\/td> Mazurski Uniwersytet Ludowy
Rudziska Pasymskie pow. Szczytno<\/td>6 XII 1945<\/td> Karol Ma\u0142\u0142ek<\/td><\/tr> 28.<\/td> Uniwersytet Ludowy
\u0141osi\u00f3w pow. Brzeg<\/td>8 XII 1945<\/td> Kazimierz Pisztek
Maria Gorecka
Seweryn Ma\u0144kowski<\/td><\/tr>29.<\/td> Uniwersytet Ludowy
im. Wincentego Witosa
Borz\u0119ciczki pow. Krotoszyn<\/td>3 I 1946<\/td> Stanis\u0142aw Sworowski
Kazimierz Fedyk<\/td><\/tr>30.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Krzykosy pow. P\u0142ock<\/td>5 I 1946<\/td> Antoni Skorupski<\/td><\/tr> 31.<\/td> Wiejski Uniwersytet Ludowy
im. Bartosza G\u0142owackiego
Rac\u0142awice pow. Miech\u00f3w<\/td>6 I 1946<\/td> Alfred Kretowski
Ludwik Nesterski<\/td><\/tr>32.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Lubaszcz pow. Wyrzysk<\/td>10 I 1946<\/td> Aleksander Szafranek<\/td><\/tr> 33.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Wierzbiczany pow. Inowroc\u0142aw<\/td>10 I 1946<\/td> Ignacy Trawka<\/td><\/tr> 34.<\/td> Wiejski Uniwersytet Ludowy
B\u0142otnica pow. Strzelce Wielkie<\/td>21 I 1946<\/td> W\u0142adys\u0142aw Demkow<\/td><\/tr> 35.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Orzechowo Morskie pow. S\u0142upsk<\/td>1 II 1946<\/td> ks. Jan Zieja<\/td><\/tr> 36.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Karpniki woj. Jelenia G\u00f3ra<\/td>1 II 1946<\/td> W\u0142adys\u0142aw Kurbiel
Antoni Krakowiak<\/td><\/tr>37.<\/td> Uniwersytet Ludowy
im. Ch\u0142op\u00f3w Bohater\u00f3w
Szaniec-Dolina B\u0119dkowska
pow. Olkusz<\/td>15 II 1946<\/td> Tadeusz Dec<\/td><\/tr> 38.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Ziemi Raciborskiej
Brzezie n. Odr\u0105 pow. Rybnik<\/td>1 III 1946<\/td> W\u0142adys\u0142aw Przybys\u0142awski<\/td><\/tr> 39.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Bratk\u00f3wka pow. Krosno<\/td>24 III 1946<\/td> Julia Piotrowska
Karol Groszek<\/td><\/tr>40.<\/td> Wiejski Uniwersytet Ludowy
im. W\u0142adys\u0142awa Orkana
Szyce pow. Olkusz<\/td>2 IV 1946<\/td> Maria Spiradk\u00f3wna
Maria Lipkowa<\/td><\/tr>41.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Rudo\u0142towice pow. Pszczyna<\/td>23 IV 1946<\/td> Robert Nowara
Maria W\u0119glarz\u00f3wna<\/td><\/tr>42.<\/td> Uniwersytet Ludowy
im. Chrzestnego Solarza
Ga\u0107 pow. Przeworsk<\/td>24 IV 1946<\/td> Boles\u0142aw Dejworek<\/td><\/tr> 43.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Wi\u0119kszyce pow. Ko\u017ale<\/td>24 IV 1946<\/td> Henryk Hahn<\/td><\/tr> 44.<\/td> Warmi\u0144ski Uniwersytet Ludowy
Jurkowy M\u0142yn pow. Mor\u0105g<\/td>10 VI 1946<\/td> Jan Boenigk<\/td><\/tr> 45.<\/td> Uniwersytet Ludowy
im. Wincentego Witosa
Wierzchos\u0142awice pow. Tarn\u00f3w<\/td>26 X 1946<\/td> J\u00f3zef Gawro\u0144ski
Ignacy Kie\u0142basa
Mieczys\u0142aw Stach<\/td><\/tr>46.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Borowa Ole\u015bnicka pow. Ole\u015bno<\/td>1946<\/td> Maria Opieli\u0144ska<\/td><\/tr> 47.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Cienin-Zabory pow. Konin<\/td>1946<\/td> W\u0142adys\u0142aw Bartkowiak
Kazimierz Kasznic<\/td><\/tr>48.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Dobre pow. Nieszawa<\/td>1946<\/td> Jan Ciesielski<\/td><\/tr> 49.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Chwa\u0142kowo pow. Gosty\u0144<\/td>1946<\/td> Stanis\u0142aw Olejniczak<\/td><\/tr> 50.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Cichawa pow. Bochnia<\/td>1946<\/td> Jan Iwa\u0144ski
Stanis\u0142aw Kozera<\/td><\/tr>51.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Czarnolas pow. Zwole\u0144<\/td>1946<\/td> Andrzej P\u0119ksyk<\/td><\/tr> 52.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Gi\u017cycko pow. Sochaczew<\/td>1946<\/td> Aleksander Borczy\u0144ski<\/td><\/tr> 53.<\/td> Uniwersytet Ludowy
G\u00f3rki Klimontowskie pow. Sandomierz<\/td>1946<\/td> Marian Forc<\/td><\/tr> 54.<\/td> Uniwersytet Ludowy
G\u00f3rzec pow. Strzelin<\/td>1946<\/td> J\u00f3zef Kozik
Seweryn Ma\u0144kowski<\/td><\/tr>55.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Grzmi\u0105ca pow. Grodzisk Mazowiecki<\/td>1946<\/td> Stanis\u0142aw Dyksi\u0144ski<\/td><\/tr> 56.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Kruszynek pow. W\u0142oc\u0142awek<\/td>1946<\/td> Franciszek Paw\u0142owski<\/td><\/tr> 57.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Malec pow. O\u015bwi\u0119cim<\/td>1946<\/td> W\u0142adys\u0142aw Jurka
J\u00f3zef Fajfer<\/td><\/tr>58.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Mort\u0119gi pow. Nowe Miasto<\/td>1946<\/td> J. Abramczuk
Wiktor Drozdowski<\/td><\/tr>59.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Niewie\u015bcin pow. \u015awiecie<\/td>1946<\/td> Sylwester Leczykiewicz<\/td><\/tr> 60.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Niewikla pow. P\u0142o\u0144sk<\/td>1946<\/td> Stanis\u0142aw Stachura<\/td><\/tr> 61.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Ossowice pow. Rawa Mazowiecka<\/td>1946<\/td> Zygmunt Urbanowicz
Gra\u017cyna D\u0105browska<\/td><\/tr>62.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Raciechowice pow. Miech\u00f3w<\/td>1946<\/td> J\u00f3zef Ptaszkowski<\/td><\/tr> 63.<\/td> Uniwersytet Ludowy
im. Zygmunta Nowickiego
Rudzianko pow. Mi\u0144sk Mazowiecki<\/td>1946<\/td> Franciszek Midura<\/td><\/tr> 64.<\/td> Uniwersytet Ludowy
im. W\u0142adys\u0142awa Orkana
S\u0142upia pow. Limanowa<\/td>1946<\/td> Maria Honkowicz<\/td><\/tr> 65.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Sobowidze pow. Gda\u0144sk<\/td>1946<\/td> Andrzej M\u0105drzak<\/td><\/tr> 66.<\/td> Podhala\u0144ski Uniwersytet Ludowy
Szaflary pow. Nowy Targ<\/td>1946<\/td> Stefan Machay
Jadwiga Aposto\u0142<\/td><\/tr>67.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Bielawki pow. Tczew<\/td>1947<\/td> Narcyz Koz\u0142owski<\/td><\/tr> 68.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Boczki pow. \u0141owicz<\/td>1947<\/td> Tomasz Kazimierowicz<\/td><\/tr> 69.<\/td> Uniwersytet Ludowy
D\u0119bina pow. Szamotu\u0142y<\/td>1947<\/td> Kazimierz Grze\u015bkowiak<\/td><\/tr> 70.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Jasie\u0144 pow. Byt\u00f3w<\/td>1947<\/td> Mieczys\u0142aw Ciesiul-D\u0105browski
Julian Materek<\/td><\/tr>71.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Krzemienica pow. \u0141a\u0144cut<\/td>1947<\/td> Zofia Homendowa
Karol Groszek<\/td><\/tr>72.<\/td> Uniwersytet Ludowy
\u0141ubie G\u00f3rne pow. Gliwice<\/td>1947<\/td> Lucjan Wolski<\/td><\/tr> 73.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Mlewiec pow. W\u0105brze\u017ano<\/td>1947<\/td> Piotr S\u0142awo\u0144<\/td><\/tr> 74.<\/td> Uniwersytet Ludowy
„Zagroda Szkolna”
Rawa Mazowiecka<\/td>1947<\/td> Zygmunt Zwoli\u0144ski
Maria Szymborska
W\u0142adys\u0142aw Weso\u0142owska<\/td><\/tr>75.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Zakrzewo pow. Z\u0142ot\u00f3w<\/td>1947<\/td> Edmund Splitt<\/td><\/tr> 76.<\/td> Uniwersytet Ludowy
im. Stanis\u0142awa Staszica
Trzeszczany pow. Hrubiesz\u00f3w<\/td>1947<\/td> Wac\u0142aw Daruk
Stanis\u0142aw Gierczak<\/td><\/tr>77.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Bojad\u0142o pow. Sulech\u00f3w<\/td>1948<\/td> Jan Bzd\u0119ga<\/td><\/tr> 78.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Golina Wielka pow. Rawicz<\/td>1948<\/td> Stanis\u0142aw Zbierski<\/td><\/tr> 79.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Mokrzysz\u00f3w pow. Tarnobrzeg<\/td>1948<\/td> Jan Ziomek<\/td><\/tr> 80.<\/td> Uniwersytet Ludowy
Rudawa pow. Krak\u00f3w<\/td>1948<\/td> Stanis\u0142aw Borys<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n
Ju\u017c w 1948 roku r\u00f3wnolegle z umacnianiem si\u0119 w\u0142adzy ludowej, a w istocie wraz z rozwojem stalinowskich mechanizm\u00f3w kontroli i sterowania \u017cyciem spo\u0142ecznym – uniwersytety ludowe by\u0142y najpierw stopniowo ograniczane, aby w roku 1952 ulec ca\u0142kowitej likwidacji. Pozosta\u0142y jedynie 3 na Ziemiach Zachodnich, a ich zadaniem by\u0142a repolonizacja m\u0142odzie\u017cy autochtonicznej. By\u0142y to: uniwersytet ludowy w B\u0142otnicy Strzeleckiej, uniwersytet ludowy w Wi\u0119kszycach Opolskich, uniwersytet ludowy w Radawnicy Z\u0142otowskiej.
Pewna liberalizacja stosunk\u00f3w politycznych w nast\u0119pstwie przemian pa\u017adziernikowych doprowadzi\u0142a do powstania lub reaktywowania w latach 1956-1957 nast\u0119pnych kilku uniwersytet\u00f3w. By\u0142y to mi\u0119dzy innymi uniwersytet ludowy w Wierzchos\u0142awicach (kt\u00f3remu jednak nie powo\u0142ano przyj\u0105\u0107 dawnej nazwy im. W. Witosa), Ro\u017cnica, czyli dawne Paw\u0142owice – W. Babinicza, Gardzienice Lubelskie ze s\u0142ynnym potem teatrem ludowym i jeszcze trzy inne. Te plac\u00f3wki prowadzone na og\u00f3\u0142 przez wybitnych, gorliwych wychowawc\u00f3w (np. H. Hahn, W. Demkow, M. Honkowicz i inni), dzia\u0142aj\u0105c na marginesie tolerancji w\u0142adz, przechowa\u0142y og\u00f3lne idee uniwersytet\u00f3w ludowych i wzorce organizacyjno-metodyczne.
Wszystkie uniwersytety ludowe zosta\u0142y obj\u0119te opiek\u0105 organizacyjn\u0105 i programow\u0105 przez reaktywowany w roku 1956 Zwi\u0105zek M\u0142odzie\u017cy Wiejskiej. Opr\u00f3cz wymienionych ju\u017c uniwersytet\u00f3w istnia\u0142y jeszcze nast\u0119puj\u0105ce plac\u00f3wki: I\u0142owa \u017baga\u0144ska w zielonog\u00f3rskim, Mosty w woj. Szczeci\u0144skim, Rudziniec woj. Katowickie i Rudziska w woj. Olszty\u0144skiem. Na pocz\u0105tku lat 60-tych przesta\u0142y dzia\u0142a\u0107 uniwersytety w Mostach i Rudzie\u0144cu, nieco p\u00f3\u017aniej zamkni\u0119to uniwersytet w Rudziskach Pasymskich. Powsta\u0142 natomiast uniwersytet ludowy we Wzdowie na Podkarpaciu. Uniwersytet z I\u0142owa \u017baga\u0144skiego zosta\u0142 przeniesiony do Klenicy, a plac\u00f3wka z Ro\u017cnicy zmieni\u0142a dwukrotnie swoj\u0105 lokalizacj\u0119; najpierw na Paw\u0142owice a nast\u0119pnie na Umianowice.
Uniwersytety ludowe ze swoj\u0105 genez\u0105, metodyk\u0105 i ideologi\u0105 nie mie\u015bci\u0142y si\u0119 w schematach obowi\u0105zuj\u0105cej w socjalistycznej Polsce doktryny o\u015bwiatowo-wychowawczej i ideowo-spo\u0142ecznej. By\u0142y wi\u0119c przedmiotem spor\u00f3w i manipulacji w\u0142adz politycznych. Nale\u017cy przyzna\u0107, \u017ce kierownicy tych plac\u00f3wek oraz kadra wychowawc\u00f3w, mimo niesprzyjaj\u0105cych okoliczno\u015bci i silnych nacisk\u00f3w w\u0142adz politycznych zachowywali spor\u0105 autonomi\u0119 i sk\u0142onno\u015b\u0107 do zachowania tradycyjnych warto\u015bci tych plac\u00f3wek.
Dziewi\u0119\u0107 uniwersytet\u00f3w ludowych przetrwa\u0142o okres Polski Ludowej n\u0119kanych indoktrynacj\u0105 ideologiczn\u0105, zmianami programowymi oraz nadmiarem „troski” w\u0142adz politycznych. Nadej\u015bcie transformacji ustrojowej przynios\u0142o zmierzch instytucjonalnego istnienia tej jednej z najstarszych form o\u015bwiaty doros\u0142ych. W\u0142adze ca\u0142kowicie przesta\u0142y interesowa\u0107 si\u0119 istot\u0105, funkcj\u0105 i kondycj\u0105 uniwersytet\u00f3w ludowych. Plac\u00f3wki te rzucone w \u017cywio\u0142 wolnego rynku, mechanizmy komercjalizacji i powszechn\u0105 zasad\u0119 samofinansowania si\u0119, po kr\u00f3tkiej walce o istnienie – zgin\u0119\u0142y, niemal wszystkie, sta\u0142y si\u0119 kategori\u0105 historii o\u015bwiaty.
Z pozoru wydawa\u0142o si\u0119, i\u017c transformacja ustrojowa przyniesie odrodzenie tej tradycyjnej formy kszta\u0142cenia m\u0142odzie\u017cy, tym bardziej, \u017ce plac\u00f3wki te idealnie przystaj\u0105 i metodyk\u0105 i form\u0105 organizacyjn\u0105 do nowej, wielkiej idei kszta\u0142cenia ustawicznego. Niestety w\u0142adze o\u015bwiatowe kolejnych rz\u0105d\u00f3w 3-ej Rzeczpospolitej nie zdradzaj\u0105 zupe\u0142nie zainteresowania wizj\u0105 i strategi\u0105 rozwoju kraju przez edukacj\u0119, jak czyni to np. Finlandia. Na fali spo\u0142ecznej euforii zmian, 15 X 1981 roku powsta\u0142 niezale\u017cny Ba\u0142tycki Uniwersytet Ludowy w Opaleniu ko\u0142o Gniewa na Pomorzu. Jego patronem by\u0142 kolejny raz odrodzony Zwi\u0105zek M\u0142odzie\u017cy Wiejskiej „Wici” oraz dzia\u0142aj\u0105ce jeszcze nieformalnie Towarzystwo Uniwersytet\u00f3w Ludowych. Inicjatorem powo\u0142ania tej plac\u00f3wki i jej dyrektorem by\u0142 dr Narcyz Koz\u0142owski, zas\u0142u\u017cony dzia\u0142acz organizacji „M\u0142ody las”, dyrektor Uniwersytetu Ludowego w Bielawkach ko\u0142o Tczewa w roku 1947. Rewindykacja obiektu – siedziby UL przez elektrowni\u0119 po\u0142o\u017cy\u0142a kres istnieniu tej plac\u00f3wki w roku 1990. W rok p\u00f3\u017aniej w1982 zostaje powo\u0142any Kaszubski Uniwersytet Ludowy w Wie\u017cycy. Umiej\u0119tnie przystosowa\u0142 si\u0119 do nowych warunk\u00f3w i kierowany od pocz\u0105tku przez Marka Byczkowskiego rozwija \u017cyw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 o\u015bwiatowo-kulturaln\u0105 na Kaszubach i wsp\u00f3\u0142prac\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105.
Po kilkudziesi\u0119ciu latach wznowi\u0142 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w roku 1982 ” Uniwersytet Ludowy w Gaci Przeworskiej, opieraj\u0105c swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 na za\u0142o\u017conej celowo sp\u00f3\u0142dzielni. Mimo dzielno\u015bci kieruj\u0105cego uniwersytetem ma\u0142\u017ce\u0144stwa Korsak\u00f3w i przychylno\u015bci lokalnych w\u0142adz nie zdo\u0142a\u0142 rozwin\u0105\u0107 znacz\u0105cej dzia\u0142alno\u015bci i po kilku latach przesta\u0142 istnie\u0107.
Natomiast Zwi\u0105zek Socjalistycznej M\u0142odzie\u017cy Polskiej utworzy\u0142 w roku 1981 tzw. Centralny Uniwersytet Ludowy w Rozalinie. Gorsz\u0105ce spory s\u0105dowe z by\u0142\u0105 w\u0142a\u015bcicielk\u0105 maj\u0105tku Rozalin, kt\u00f3ra w efekcie odzyska\u0142a obiekt, po\u0142o\u017cy\u0142y kres istnieniu tak\u017ce tej, osobliwej plac\u00f3wki.
Transformacja ustrojowa nie by\u0142a przyjazna \u017cadnym inicjatywom ani instytucjom o\u015bwiatowym. Wolny rynek okaza\u0142 si\u0119 bezlitosny dla wszelkiej niekomercyjnej dzia\u0142alno\u015bci o\u015bwiatowej, kulturalnej i spo\u0142ecznej; w tym tak\u017ce dla uniwersytet\u00f3w ludowych. Uniwersytety ludowe organizowane przez TUL sta\u0142y si\u0119 plac\u00f3wkami kszta\u0142cenia animator\u00f3w aktywno\u015bci o\u015bwiatowej i kulturalnej w \u015brodowiskach lokalnych. Z uniwersytet\u00f3w ludowych dzia\u0142aj\u0105cych wcze\u015bniej pod patronatem ZMW, a potem pod auspicjami Stowarzyszenia Polskie Uniwersytety Ludowe obroni\u0142y swoje istnienie dwa: Uniwersytet Ludowy w Radawnicy na ziemi z\u0142otowskiej, – za\u0142o\u017cony 8.XI 1945 r, kt\u00f3rym od czas\u00f3w transformacji kieruje Pani Barbara Mincewicz, oraz Ma\u0142opolski Uniwersytet Ludowy we Wzdowie, kt\u00f3ry musia\u0142 swoj\u0105 XVIII-wieczn\u0105 pa\u0142acow\u0105 siedzib\u0119 zamieni\u0107 na skromniejsz\u0105 w Woli S\u0119kowskiej i przyj\u0105\u0142 nazw\u0119 Uniwersytet Ludowy Rzemios\u0142 Artystycznych w Woli S\u0119kowskiej.
W roku 2002 powsta\u0142 niezwyk\u0142y Uniwersytet Powszechny im. Jana J\u00f3zefa Lipskiego w Teremiskach k\/Bia\u0142owie\u017cy. Cho\u0107 nie ma w nazwie okre\u015blenia – ludowy, jest najbardziej zbli\u017cony klimatem wychowawczym i metodyk\u0105 do grundtvigowskich wzor\u00f3w. Plac\u00f3wka ta kierowana przez Danut\u0119 Kuro\u0144 z pomoc\u0105 grupy m\u0142odych, wybitnych wolontariuszy r\u00f3\u017cnych specjalno\u015bci zadziwia osobliwym po\u0142\u0105czeniem klasycznych wzorc\u00f3w wychowania wsp\u00f3lnotowego z nowoczesnymi technikami komunikacji i urabiania osobowo\u015bci wychowank\u00f3w
Istnieje tak\u017ce sie\u0107 Katolickich Uniwersytet\u00f3w Ludowych prowadzonych przez ko\u015bci\u00f3\u0142 na podstawie dekret\u00f3w poszczeg\u00f3lnych biskup\u00f3w diecezjalnych. Wg twierdzenia ich organizatora ks. Eugeniusza Marciniaka dzia\u0142a ich w ca\u0142ym kraju ponad sto.
Owo trwanie pojedynczych plac\u00f3wek dawnych uniwersytet\u00f3w cho\u0107 w zmienionych formach organizacyjnych, programowych i metodycznych, oraz utrzymywanie si\u0119 samej nazwy w przypadku uniwersytet\u00f3w szkolnych i \u015brodowiskowych organizowanych przez TUL oraz Stowarzyszenie Katolickich Uniwersytet\u00f3w Ludowych jest zjawiskiem bardzo krzepi\u0105cym.<\/p>\n\n\n\nTowarzystwo Uniwersytet\u00f3w Ludowych<\/h4>\n\n\n\n
W okresie okupacji w konspiracyjnym ruchu ludowym, konkretnie w Komisji O\u015bwiaty Centralnego Kierownictwa „ROCH” podj\u0119to uchwa\u0142\u0119 o utworzeniu po wojnie Towarzystwa Uniwersytet\u00f3w Ludowych Rzeczypospolitej Polskiej dla kierowania ca\u0142okszta\u0142tem spraw internatowych uniwersytet\u00f3w ludowych. Stworzona zosta\u0142a specjalna Podkomisja Uniwersytet\u00f3w Ludowych w sk\u0142adzie: Feliks Pop\u0142awski ” przewodnicz\u0105cy, Dyzma Ga\u0142aj ” sekretarz oraz Hanna Chor\u0105\u017cyna i Jerzy Zawiejski. 9 lipca 1945 roku utworzono Komitet Organizacyjny TUL, kt\u00f3ry 10 wrze\u015bnia 1945 r. dokona\u0142 rejestracji urz\u0119dowej Towarzystwa. To pozwoli\u0142o na zwo\u0142anie w dniach 11-13 pa\u017adziernika tego\u017c roku pierwszego Walnego Zgromadzenia Towarzystwa Uniwersytet\u00f3w Ludowych Rzeczypospolitej Polskiej. Zjazd zgromadzi\u0142 wybitnych przedstawicieli \u017cycia intelektualnego z ca\u0142ego kraju. Referaty wyg\u0142osili i w dyskusji udzia\u0142 wzi\u0119li m.in. Bogdan Suchodolski, Stefan Ignar, Helena Radli\u0144ska, W\u0142adys\u0142aw Radwan, Boles\u0142aw Dejworek. Zjazd wybra\u0142 Rad\u0119 Wychowawcz\u0105, kt\u00f3rej przewodniczy\u0142 J\u00f3zef Nie\u0107ko oraz zarz\u0105d w sk\u0142adzie: Feliks Pop\u0142awski ” prezes oraz cz\u0142onkowie: J. Dec, J. Fabija\u0144ski, S. Ignar, Z. Kobyli\u0144ski, H. Laskowska, W. Pokora, W. Radwan.
Towarzystwo Uniwersytet\u00f3w Ludowych RP rozwija\u0142o si\u0119 dynamicznie i w okresie przed wymuszon\u0105 reorganizacj\u0105 w roku 1948 liczba cz\u0142onk\u00f3w wynosi\u0142a blisko 300 os\u00f3b, w tym 28 os\u00f3b prawnych, a liczba oddzia\u0142\u00f3w terenowych ” 91. 10 grudnia 1948 roku pod dyktando w\u0142adz nast\u0105pi\u0142o po\u0142\u0105czenie TUL RP z Towarzystwem Uniwersytetu Robotniczego (TUR) i utworzenie TURiL. Natomiast same uniwersytety zosta\u0142y przekazane Zwi\u0105zkowi Samopomocy Ch\u0142opskiej gdzie stopniowo uleg\u0142y likwidacji. TURiL w roku 1952 zosta\u0142 zaanektowany przez nowo utworzone Towarzystwo Wiedzy Powszechnej.
Usi\u0142owanie reaktywowania TUL w roku odwil\u017cy 1956 przez grup\u0119 o\u015bwiatowc\u00f3w i dzia\u0142aczy ludowych nie zosta\u0142y zwie\u0144czone powodzeniem. Dopiero w r. 1980 rodzi si\u0119 w kr\u0119gu dzia\u0142aczy ludowych i ludzi nauki my\u015bl powrotu do idei Towarzystwa Uniwersytet\u00f3w Ludowych. W wyniku og\u00f3lnopolskich konsultacji organizowanych przez nieformaln\u0105 grup\u0119 inicjatywn\u0105, do kt\u00f3rej nale\u017celi m.in. Stanis\u0142aw Janiec, Tadeusz Pilch, Tadeusz Ruchniewicz, Zofia Solarzowa, zostaje zwo\u0142any na dzie\u0144 4-6 grudnia 1981 r. og\u00f3lnopolski zjazd delegat\u00f3w Towarzystwa Uniwersytet\u00f3w Ludowych do powsta\u0142ego dwa miesi\u0105ce wcze\u015bniej Ba\u0142tyckiego Uniwersytetu Ludowego w Opaleniu na Pomorzu. W zje\u017adzie bierze udzia\u0142 111 delegat\u00f3w z 18 oddzia\u0142\u00f3w regionalnych Towarzystwa. W\u015br\u00f3d delegat\u00f3w a nast\u0119pnie w\u015br\u00f3d wybranych cz\u0142onk\u00f3w w\u0142adz znajduj\u0105 si\u0119: m.in. Feliks Pop\u0142awski ” prezes TUL z roku 1945 z Pabianic, Zofia Solarzowa.
Opr\u00f3cz delegat\u00f3w w zje\u017adzie uczestniczy spontanicznie kilkadziesi\u0105t wolontariuszy z ca\u0142ego kraju. Zjazd uchwala statut Towarzystwa, za\u0142o\u017cenia programowe oraz wybiera w\u0142adze. Prezesem zostaje Tadeusz Pilch. Zjazd zako\u0144czony na tydzie\u0144 przed stanem wojennym nie doprowadzi\u0142 do formalnej rejestracji Towarzystwa. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 wszelkich organizacji spo\u0142ecznych zosta\u0142a zawieszona. Dopiero po zniesieniu stanu wojennego i wymuszeniu zmian personalnych w zarz\u0105dzie wybranym na zje\u017adzie w\u0142adze zezwalaj\u0105 na rejestracje formaln\u0105 Towarzystwa Uniwersytet\u00f3w Ludowych Rzeczypospolitej Polskiej w grudniu 1984.
W ci\u0105gu 26 lat nieprzerwanej dzia\u0142alno\u015bci Towarzystwo inicjowa\u0142o i organizowa\u0142o dziesi\u0105tki og\u00f3lnopolskich i regionalnych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 o\u015bwiatowych i kulturalnych. W 23 regionalnych oddzia\u0142ach na terenie ca\u0142ego kraju prowadzone s\u0105 najprzer\u00f3\u017cniejsze inicjatywy o\u015bwiatowe; od uniwersytet\u00f3w niedzielnych, form teatralnych, uniwersytet\u00f3w ekologicznych po muzea etnograficzne. W r. 2003 regionalny oddzia\u0142 w Krakowie zyskuje samodzielno\u015b\u0107 prawn\u0105 i przyjmuje nazw\u0119 Ma\u0142opolskie Stowarzyszenie Uniwersytet\u00f3w Ludowych. TUL prowadzi wsp\u00f3\u0142prac\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105, z krajami skandynawskimi, oraz z Niemcami i Bia\u0142orusi\u0105.
Prowadzi tak\u017ce w\u0142asne wydawnictwo. Ukaza\u0142o si\u0119 kilkana\u015bcie tomik\u00f3w materia\u0142\u00f3w metodycznych, \u015bpiewnik\u00f3w, eseistyki kulturalnej, opracowa\u0144 badawczych. W r. 1983 wsp\u00f3lnie z ZMW Towarzystwo rozpocz\u0119\u0142o wydawanie nieperiodycznych Zeszyt\u00f3w badawczych pt.: „M\u0142odzie\u017c ” Kultura ” Wie\u015b”. W r. 1988 TUL zostaje samotnym wydawc\u0105 a czasopismo zyska\u0142o podtytu\u0142 Polski Uniwersytet Ludowy, oraz status kwartalnika. W lipcu 2007 roku ukaza\u0142 si\u0119 73 Zeszyt Kwartalnika TUL „M\u0142odzie\u017c – Kultura – Wie\u015b. Polski Uniwersytet Ludowy”.
TUL od roku 1984 odby\u0142o 5 Og\u00f3lnopolskich Zjazd\u00f3w statutowych. Zjazdy w Pabianicach i w Opaleniu stanowi\u0105 zar\u00f3wno ideow\u0105 jak i powinny stanowi\u0107 numeryczn\u0105 jedno\u015b\u0107 z aktualn\u0105 form\u0105 dzia\u0142ania TUL. Ostatni Zjazd odby\u0142 si\u0119 w r. 2003 w Grzybnie w Wielkopolsce. Prezesem Zarz\u0105du zosta\u0142a Zofia Kaczor-J\u0119drzycka. Towarzystwo, nie korzysta z \u017cadnych subwencji publicznych. W\u0142adze o\u015bwiatowe nie wykazuj\u0105 zainteresowania dzia\u0142alno\u015bci\u0105 Towarzystwa.
Opr\u00f3cz TUL oraz wspomnianego Ma\u0142opolskiego Stowarzyszenia UL, istniej\u0105: Mazowieckie Towarzystwo Uniwersytet\u00f3w Ludowych z siedzib\u0105 w P\u0142ocku, Wielkopolskie Towarzystwo Uniwersytet\u00f3w Ludowych z siedzib\u0105 w Poznaniu, Katolickie Stowarzyszenie Uniwersytet\u00f3w Ludowych oraz Stowarzyszenie Polskie Uniwersytety Ludowe kierowane przez Mari\u0119 J\u00f3\u017awiak.<\/p>\n\n\n\n
– Ch\u0142opi, Nar\u00f3d, Kultura, T.IV: Kultura i o\u015bwiata wsi, red. A. Meissner, Wyd. WSP Rzesz\u00f3w, Rzesz\u00f3w 1996 r.
– Dzieje o\u015bwiaty i szkolnictwa na wsi polskiej do 1918 r. red. S. Michalski, LSW, Warszawa 1982.
– Ignacy Solarz i Jego uniwersytet ludowy, red: S. Dyksi\u0144ski, F. Pop\u0142awski, LSW, Warszawa 1965.
– Michalski S., Uniwersytety ch\u0142opskie w Danii, Szwecji, Norwegii i Finlandii. (w:) Poradnik dla samouk\u00f3w, T. 4, Wyd. A. Hefflich, S.Michalski, Warszawa 1902.
– Pop\u0142awski F., Polski Uniwersytet Ludowy, Wyd. Sp\u00f3\u0142dzielcze, Warszawa 1985.
– Rosalska M., Katolickie Uniwersytety Ludowe wobec przemian wsp\u00f3\u0142czesnej wsi polskiej, Oficyna Wydawnicza Garmond.
– Turos L., Patrze\u0107 szeroko i daleko. Dziedzictwo pedagogiczne Ignacego Solarza, Wyd. Sp\u00f3\u0142dzielcze, Warszawa 1983.
– Uniwersytet Ludowy – Szko\u0142\u0105 dla \u017cycia, red: M. Byczkowski, T. Maliszewski, E. Przybylska, Wyd. Kaszubski Uniwersytet Ludowy, Wie\u017cyca 2003.
– Uniwersytety Ludowe w Polsce. Sprawozdanie z I Walnego Zgromadzenia Cz\u0142onk\u00f3w TUL RP w Pabianicach 11-13.10.1945 r., Wyd. TUL RP, Warszawa 1946 r.
– Uniwersytety Ludowe w Polsce i za granic\u0105, red: A. Bron-Wojciechowska, LSW, Warszawa 1977.
– Wiejskie Uniwersytety Ludowe w Polsce. Biuletyn konferencji o\u015bwiatowej po\u015bwi\u0119cony sprawie uniwersytet\u00f3w ludowych. \u0141owicz 7-9.03.1937. Wyd. Towarzystwa „Przodownik Wiejski”, Warszawa 1938.
– Wiejskie Uniwersytety Ludowe w Polsce. Biuletyn konferencji o\u015bwiatowej po\u015bwi\u0119conej sprawie uniwersytet\u00f3w ludowych. Krzemieniec 6-8.10.1938 r. Wyd. Towarzystwa Wiejskich Uniwersytet\u00f3w Ludowych, Warszawa 1939.
– Z lud\u017ami ku ludziom, Materia\u0142y II Zjazdu Towarzystwa Uniwersytet\u00f3w Ludowych. Opalenie 4-6.12.1981 r. Wyd. Zarz\u0105d Krajowy ZMW, Warszawa 1982.<\/p>\n\n\n\n